कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः | स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत्
karmaṇyakarma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ . sa buddhimānmanuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt
కర్మలో అకర్మను, అకర్మలో కర్మను ఎవడు చూస్తాడో, అతడే మనుష్యులలో బుద్ధిమంతుడు; అతడే యోగి, అతడే సమస్త కర్మలను చేసినవాడు.
He who finds inaction in action, and action in inaction, he is the wise one [Possessed of the knowledge of Brahman] among men; he is engaged in yoga and is a performer of all actions!
సాధారణంగా కర్మ అంటే శరీరం, చేతులు, కాళ్ళ కదలిక, అకర్మ అంటే నిశ్శబ్దంగా కూర్చోవడం. 'నేను కర్తను' అనే భావనే మనిషిని సంసార బంధంలో పడేస్తుంది. ఈ భావన నశిస్తే, కర్మ కర్మ కానే కాదు. అది సంసారానికి బంధించదు. ఇదే కర్మలో అకర్మ. ప్రకృతి కార్యకలాపాలకు సాక్షిగా, నిశ్శబ్దంగా ఉండి, ప్రకృతి అంతా చేస్తుందని, నేను అకర్తను అని భావిస్తే, కర్మ ఎంత చేసినా అది కర్మ కానే కాదు. ఇదే కర్మలో అకర్మ. ఈ అభ్యాసం, భావన ద్వారా కర్మ దాని బంధన స్వభావాన్ని కోల్పోతుంది. ఒక వ్యక్తి నిశ్శబ్దంగా కూర్చోవచ్చు, ఏమీ చేయకపోవచ్చు. కానీ అతనికి కర్తృత్వ భావన ఉంటే, తాను కర్త అని భావిస్తే, నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నప్పటికీ, అతడు ఎల్లప్పుడూ కర్మ చేస్తూనే ఉంటాడు. ఇదే అకర్మలో కర్మ. చంచలమైన మనస్సు నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నప్పటికీ ఎల్లప్పుడూ కర్మలు చేస్తూనే ఉంటుంది. మనస్సు యొక్క కర్మలే నిజమైన కర్మలు. ప్రకృతి గుణాలచే ప్రతి ఒక్కరూ నిస్సహాయంగా కర్మ చేయడానికి ప్రేరేపించబడతారు కాబట్టి, ఒక్క క్షణం కూడా ఎవరూ నిజంగా కర్మరహితులుగా ఉండలేరు. అకర్మ కూడా అహంకార భావనను ప్రేరేపిస్తుంది. కర్మరహితుడు 'నేను నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నాను, నేను ఏమీ చేయను' అని అంటాడు. కర్మ వలె, అకర్మ కూడా ఆత్మకు తప్పుగా ఆపాదించబడుతుంది. ఈ సత్యాన్ని తెలుసుకున్నవాడే సమస్త కర్మలను చేసినవాడు. అతడు అన్ని కర్మల అంతాన్ని, అంటే స్వేచ్ఛను, జ్ఞానాన్ని లేదా పరిపూర్ణతను పొందాడు. ఒక స్టీమర్ కదులుతున్నప్పుడు, ఒడ్డున నిశ్చలంగా ఉన్న చెట్లు స్టీమర్లో ఉన్న వ్యక్తికి వ్యతిరేక దిశలో కదులుతున్నట్లు కనిపిస్తాయి. చాలా దూరంలో ఉన్న కదిలే వస్తువులు స్థిరంగా లేదా నిశ్చలంగా కనిపిస్తాయి. అదే విధంగా ఆత్మ విషయంలో, అకర్మ కర్మగా, కర్మ అకర్మగా తప్పుగా భావించబడుతుంది. ఆత్మ కర్మరహితమైనది (అకర్త లేదా నిష్క్రియ). శరీరం మరియు ఇంద్రియాలు కర్మ చేస్తాయి. శరీరం మరియు ఇంద్రియాల కర్మలు అజ్ఞానులచే కర్మరహితమైన ఆత్మకు తప్పుగా ఆపాదించబడతాయి. అందువల్ల అజ్ఞాని 'నేను కర్మ చేస్తాను' అని అనుకుంటాడు. ఆత్మ కర్మకు కర్త లేదా ఏజెంట్ అని అతడు భావిస్తాడు. ఇది ఒక పొరపాటు. ఇది అజ్ఞానం. ఓడలో ఉన్న వ్యక్తికి వ్యతిరేక దిశలో కదులుతున్నట్లు కనిపించే ఒడ్డున ఉన్న చెట్లకు చలనం నిజంగా ఎలా చెందదో, అలాగే కర్మ కూడా ఆత్మకు నిజంగా చెందదు. జనన మరణాలకు కారణమైన ఈ అజ్ఞానం ఆత్మసాక్షాత్కారం పొందినప్పుడు నశిస్తుంది.
In common parlance action means movement of the body? movement of the hands and feet? and inaction means to sit iet.It is the idea of agency? the idea I am the doer that binds man to Samsara. If this idea vanishes? action is no action at all. It will not bind one to Samsara. This is inaction in action. If you stand as s spectator or silent witness of Natures activities? feeling Nature does everything I am nondoer (Akarta)? if you identify yourself with the actionless Self? no matter what work or how much of it is done? action is no action at all. This is inaction in action. By such a practice and feeling? action loses its binding nature.A man may sit ietly. He may not do anything. But if he has the idea of agency or doership? or if he thinks that he is the doer? he is every doing action? though he is sitting ietly. This is action in inaction. The restless mind will ever be doing actions even though one sits ietly. Actions of the mind are real actions. Nor can anyone even for one moment remain really actionless? for helplessly is everyone driven to action by the alities of Nature. (Chapter III.5)Inaction also induces the feeling of egoism. The inactive man says? I sit ietly I do nothing. Inaction? like action? is wrongly attributed to the Self.He is the performer of all actions who knows this truth. He has attained the end of all actions? i.e.? freedom or knowledge or perfection.When a steamer moves? the trees on the shore which are motionless? appear to move in the opposite direction to a man who is in the steamer. Moving objects that are very far away appear to be stationary or motionless. Even so in the case of the Self inaction is mistaken for action and,action for inaction.The Self is actionless (Akarta or nondoer? Nishkriya or without work). The body and the senses perform action. The actions of the body and the senses are falsely and wrongly attributed by the ignorant to the actionless Self. Therefore the ignorant man thinks? I act. He thinks that the Self is the doer or the agent of the action. This is a mistake. This is ignorance.Just as motion does not really belong to the trees on the shore which appear to move in the opposite direction to a man on board the ship? so also action does not really pertain to the Self.This ignorance which is the cause of birth and death vanishes when you attain Selfrealisaion.