विभूतियोग

శ్రీ భగవానుడు పలికెను: ఓ మహాబాహో, నా పరమ వచనాన్ని మరల వినుము. నీ శ్రేయస్సును కోరి, నా మాటలను వినడానికి ఆనందించే నీకు నేను దానిని చెప్పెదను.

श्रीभगवानुवाच |

దేవగణాలు గాని, మహర్షులు గాని నా ప్రభావాన్ని ఎరుగరు. ఎందుకంటే, దేవతలకు, మహర్షులకు అన్ని విధాలా నేనే మూలము.

न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः |

నన్ను అజన్మునిగా, అనాదినిగా, లోకములకు మహేశ్వరునిగా ఎవడు తెలుసుకొనునో, ఆ మర్త్యులలో మోహము లేనివాడు సమస్త పాపముల నుండి విముక్తుడగును.

यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् |

బుద్ధి, జ్ఞానం, మోహరాహిత్యం, క్షమ, సత్యం, దమం, శమం, సుఖం, దుఃఖం, భవం, అభావం, భయం, అభయం కూడా (నాతోనే కలుగుతాయి).

बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः |

అహింస, సమత, తుష్టి, తపస్సు, దానం, యశస్సు, అపయశస్సు – ఈ వివిధ రకాలైన జీవుల గుణములు నా నుండి మాత్రమే కలుగుతాయి.

अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः |

పూర్వం సప్త మహర్షులు, అలాగే నలుగురు మనువులు, లోకంలో ఈ ప్రజలందరూ ఎవరి నుండి ఉద్భవించారో, వారందరూ నా భావముతో, నా మనస్సు నుండి జన్మించారు.

महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा |

నా ఈ విభూతిని, యోగాన్ని ఎవడు యథార్థంగా తెలుసుకొనునో, వాడు స్థిరమైన యోగముతో కూడుకొనును. ఇందులో సందేహం లేదు.

एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः |

నేనే సమస్తమునకు మూలము; నా నుండియే సమస్తము ప్రవర్తించును. ఈ విధముగా తెలుసుకొని, భావసమన్వితులైన బుధులు నన్ను భజింతురు.

अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते |

నా యందు మనస్సు లగ్నం చేసినవారు, నా యందే ప్రాణములను అర్పించినవారు, ఒకరికొకరు బోధించుకుంటూ, నన్ను నిత్యం కీర్తిస్తూ, సంతృప్తి చెందుతారు మరియు ఆనందిస్తారు.

मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् |

నిత్యం నా యందు నిమగ్నమై, ప్రేమతో నన్ను భజించువారికి, వారు నన్ను చేరే ఆ బుద్ధియోగాన్ని నేను ప్రసాదిస్తాను.

तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् |

వారి పట్ల కేవలం అనుకంపతో, వారి హృదయాలలో నివసించే నేను, అజ్ఞానం నుండి పుట్టిన చీకటిని ప్రకాశవంతమైన జ్ఞానదీపంతో నశింపజేస్తాను.

तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः |

అర్జునుడు పలికెను: నీవు పరబ్రహ్మము, పరమ ధామము, పరమ పవిత్రము. నీవు శాశ్వతమైన, దివ్యమైన పురుషుడవు, ఆదిదేవుడవు, అజుడవు, విభుడవు.

अर्जुन उवाच |

ఋషులందరూ, దేవఋషి నారదుడు, అసితుడు, దేవలుడు, వ్యాసుడు నిన్ను అట్లే పిలుస్తున్నారు; నీవు స్వయంగా కూడా నాకు అట్లే చెబుతున్నావు.

आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा |

ఓ కేశవా, నీవు నాకు చెప్పినదంతా సత్యమని నేను నమ్ముతున్నాను. ఓ భగవాన్, నీ వ్యక్తీకరణను దేవతలు గానీ, దానవులు గానీ ఎరుగరు.

सर्वमेतदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव |

ఓ పురుషోత్తమా, భూతభావనా, భూతేశా, దేవదేవా, జగత్పతే, నీవు నీచేతనే నిన్ను నీవు ఎరుగుదువు.

स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम |

నీ దివ్యమైన ఆత్మవిభూతులను, దేనిచేత నీవు ఈ లోకాలను వ్యాపించి ఉన్నావో, వాటిని సంపూర్ణంగా వివరించడానికి నీవు అర్హుడవు.

वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः |

ఓ యోగిన్, నిన్ను ఎల్లప్పుడూ ధ్యానిస్తూ నేను నిన్ను ఎలా తెలుసుకోగలను? ఓ భగవాన్, ఏయే భావాలలో నేను నిన్ను ధ్యానించాలి?

कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् |

ఓ జనార్దనా, నీ యోగాన్ని, విభూతిని మరల విస్తారంగా చెప్పుము. నీ అమృతతుల్యమైన మాటలను వింటున్న నాకు తృప్తి లేదు.

विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन |

శ్రీభగవానుడు పలికెను: ఓ కురుశ్రేష్ఠా, ఇప్పుడు నా దివ్యమైన ఆత్మవిభూతులను నీకు వివరిస్తాను. వాటిలో ముఖ్యమైన వాటిని మాత్రమే చెబుతాను, ఎందుకంటే నా విస్తరణకు అంతం లేదు.

श्रीभगवानुवाच |

ఓ గుడాకేశా, నేను సమస్త ప్రాణుల హృదయాలలో నివసించే ఆత్మను. నేను సమస్త భూతములకు ఆది, మధ్యము మరియు అంతము కూడా.

अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः |

ఆదిత్యులలో నేను విష్ణువును; జ్యోతులలో ప్రకాశవంతమైన సూర్యుడను. మరుత్తులలో మరీచిని; నక్షత్రాలలో నేను చంద్రుడను.

आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् |

వేదాలలో నేను సామవేదమును; దేవతలలో నేను వాసవుడను (ఇంద్రుడను). ఇంద్రియాలలో నేను మనస్సును, మరియు ప్రాణులలో నేను చేతనను (బుద్ధిని).

वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः |

రుద్రులలో నేను శంకరుడను; యక్షరాక్షసులలో విత్తేశుడను (కుబేరుడను). వసువులలో నేను పావకుడను (అగ్నిని); పర్వతాలలో నేను మేరువును.

रुद्राणां शङ्करश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् |

ఓ పార్థా, పురోహితులలో ముఖ్యుడైన బృహస్పతిని నన్నుగా తెలుసుకో. సేనానులలో నేను స్కందుడను; జలాశయాలలో నేను సాగరమును (సముద్రమును).

पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् |

మహర్షులలో నేను భృగువును; వాక్కులలో నేను ఏకాక్షరమును (ఓంకారాన్ని). యజ్ఞాలలో నేను జపయజ్ఞమును; స్థావరములలో నేను హిమాలయమును.

महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् |

అన్ని వృక్షాలలో నేను అశ్వత్థ వృక్షమును (రావిచెట్టును); దేవఋషులలో నారదుడను. గంధర్వులలో చిత్రరథుడను; సిద్ధులలో కపిల మునిని.

अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः |

అశ్వాలలో అమృతం నుండి పుట్టిన ఉచ్చైశ్రవస్సును నన్నుగా తెలుసుకో. గజేంద్రులలో ఐరావతమును; నరులలో నరాధిపుడను (రాజును).

उच्चैःश्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् |

ఆయుధాలలో నేను వజ్రమును; ధేనువులలో నేను కామధేనువును. ప్రజనములలో నేను కందర్పుడను (మన్మథుడను); సర్పాలలో నేను వాసుకిని.

आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् |

నాగులలో నేను అనంతనాగుడను, జలదేవతలలో వరుణుడను. పితృదేవతలలో ఆర్యముడను, నియంత్రించేవారిలో యముడను.

अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् |

దైత్యులలో నేను ప్రహ్లాదుడను, లెక్కించేవారిలో కాలమును నేను. మృగాలలో నేను మృగేంద్రుడను (సింహము), పక్షులలో వైనతేయుడను (గరుడుడను).

प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् |

పవిత్రం చేసేవాటిలో నేను పవనమును (గాలి); ఆయుధధారులలో నేను రాముడను. చేపలలో మకరమును (మొసలి/సొరచేప); నదులలో జాహ్నవిని (గంగను).

पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् |

అర్జునా, సృష్టిలలో నేను ఆది, అంతము, మధ్యము కూడాను. విద్యలలో నేను అధ్యాత్మవిద్యను; వాదించేవారిలో నేను వాదమును.

सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन |

అక్షరాలలో నేను అకారమును, సమాసాలలో ద్వంద్వ సమాసమును. నేను అక్షయమైన కాలమును; సర్వతోముఖుడైన ధాతను నేను.

अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च |

నేను సర్వమును హరించే మృత్యువును; భవిష్యత్తులో వృద్ధి చెందేవారికి ఉద్భవమును (శ్రేయస్సును). స్త్రీ గుణాలలో కీర్తి, శ్రీ (సంపద/శోభ), వాక్కు, స్మృతి (జ్ఞాపకశక్తి), మేధ (బుద్ధి), ధృతి (ధైర్యం), క్షమ (ఓర్పు) నేను.

मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् |

సామగానాలలో నేను బృహత్సామను; ఛందస్సులలో గాయత్రిని. మాసాలలో మార్గశిరమును; ఋతువులలో కుసుమాకరుడను (వసంత ఋతువును).

बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् |

మోసగాళ్ళలో నేను జూదమును; తేజస్సు కలవారిలో తేజస్సును నేను. నేను జయమును, నేను వ్యాపారమును (నిశ్చయమును); సత్త్వగుణం కలవారిలో సత్త్వమును నేను.

द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् |

వృష్ణులలో నేను వాసుదేవుడను; పాండవులలో ధనంజయుడను (అర్జునుడను). మునులలో నేను వ్యాసుడను; కవులలో ఉశనుడను (శుక్రాచార్యుడను).

वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः |

దండించేవారిలో నేను దండమును; జయించగోరేవారిలో నీతిని నేను. రహస్యాలలో మౌనమును నేను; జ్ఞానులలో జ్ఞానమును నేను.

दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् |

ఓ అర్జునా, సమస్త భూతములకు ఏది బీజమో, అది నేనే. చరాచరములలో ఏదియు నన్ను విడిచి ఉండజాలదు.

यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन |

ఓ శత్రువులను తపింపజేయువాడా, నా దివ్య విభూతులకు అంతము లేదు. ఈ విభూతుల విస్తరణ నాచే కేవలం ఉదాహరణగా మాత్రమే చెప్పబడినది.

नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परन्तप |

ఏది ఏది విభూతిమంతమై, శ్రీమంతమై, ఊర్జితమై ఉంటుందో, అదంతయు నా తేజస్సు యొక్క అంశచే సంభవించినదని నీవు తెలుసుకో.

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा |

లేదా, ఓ అర్జునా, ఈ విస్తృత జ్ఞానముతో నీకు ఏమి ప్రయోజనము? నేను ఈ సమస్త జగత్తును నా యొక్క ఒక అంశచే వ్యాపించి, నిలిపి ఉన్నాను.

अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन |