पुरुषोत्तमयोग

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: മുകളിലേക്ക് വേരുകളുള്ളതും താഴേക്ക് ശാഖകളുള്ളതും വേദങ്ങൾ ഇലകളായുള്ളതുമായ അശ്വത്ഥവൃക്ഷം അവ്യയമാണെന്ന് (നാശമില്ലാത്തതാണെന്ന്) അവർ പറയുന്നു. അതിനെ അറിയുന്നവൻ വേദജ്ഞനാണ്.

श्रीभगवानुवाच |

ആ (വൃക്ഷത്തിന്റെ) ശാഖകൾ താഴോട്ടും മുകളിലോട്ടും പടർന്നിരിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങളാൽ പുഷ്ടിപ്പെട്ടവയും വിഷയങ്ങൾ തളിരുകളായുള്ളവയുമാണ്. മനുഷ്യലോകത്തിൽ കർമ്മബന്ധങ്ങളോടുകൂടിയ വേരുകൾ താഴോട്ടും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा

ഇതിന്റെ രൂപം ഇവിടെ അങ്ങനെ കാണപ്പെടുന്നില്ല; ഇതിന് അന്ത്യമോ ആദിയോ നിലനിൽപ്പോ ഇല്ല. ദൃഢമായ വൈരാഗ്യമാകുന്ന വാളാൽ, ആഴത്തിൽ വേരൂന്നിയ ഈ അശ്വത്ഥവൃക്ഷത്തെ ഛേദിച്ചതിനുശേഷം.

न रूपमस्येह तथोपलभ्यते

അതിനുശേഷം, ഏതൊരു സ്ഥാനത്ത് എത്തിച്ചേർന്നാൽ പിന്നെ തിരികെ വരാത്ത ആ പദത്തെ അന്വേഷിക്കണം. ഏതൊരുവനിൽ നിന്നാണോ ഈ പുരാതനമായ പ്രവൃത്തി പ്രസരിച്ചത്, ആ ആദിപുരുഷനെത്തന്നെ ഞാൻ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു.

ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं

മാനവും മോഹവും ഇല്ലാത്തവരും, ആസക്തിയാകുന്ന ദോഷത്തെ ജയിച്ചവരും, ആത്മാവിൽ നിത്യം രമിക്കുന്നവരും, കാമങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നീങ്ങിയവരും, സുഖദുഃഖങ്ങളെന്ന ദ്വന്ദ്വങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തരുമായ, മോഹമില്ലാത്തവർ ആ അവ്യയമായ പദത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.

निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा

സൂര്യനോ ചന്ദ്രനോ അഗ്നിയോ അതിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നില്ല. ഏതൊന്നിനെ പ്രാപിച്ചാൽ പിന്നെ തിരികെ വരുന്നില്ലയോ, അതാണ് എന്റെ പരമമായ ധാമം (വാസസ്ഥലം).

न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः |

ജീവലോകത്തിൽ സനാതനനായ ജീവാത്മാവായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നത് എന്റെ അംശംതന്നെയാണ്. അത് പ്രകൃതിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന മനസ്സുൾപ്പെടെയുള്ള ആറ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്നു.

ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः |

ഈശ്വരനായ ജീവൻ ഒരു ശരീരം പ്രാപിക്കുമ്പോഴും, അതിനെ ഉപേക്ഷിച്ചു പോകുമ്പോഴും, വായു പൂക്കളിൽ നിന്ന് ഗന്ധങ്ങളെ എന്നപോലെ, ഈ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും മനസ്സും കൊണ്ട് പോകുന്നു.

शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः |

ഈ ജീവൻ ശ്രോത്രം (ചെവി), ചക്ഷുസ്സ് (കണ്ണ്), സ്പർശനം (ത്വക്ക്), രസനം (നാവ്), ഘ്രാണം (മൂക്ക്) എന്നിവയെയും മനസ്സിനെയും ആശ്രയിച്ച് വിഷയങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നു.

श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च |

ശരീരം വിട്ടുപോകുമ്പോഴോ, അതിൽ വസിക്കുമ്പോഴോ, വിഷയങ്ങളെ അനുഭവിക്കുമ്പോഴോ, ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയിരിക്കുമ്പോഴോ പോലും, ഈ ആത്മാവിനെ മൂഢന്മാർ കാണുന്നില്ല. എന്നാൽ ജ്ഞാനചക്ഷുസ്സുള്ളവർ കാണുന്നു.

उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् |

യത്നിക്കുന്ന യോഗികൾ ഈ ആത്മാവിനെ തങ്ങളിൽത്തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായി കാണുന്നു. എന്നാൽ യത്നിക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ പോലും, അകൃതാത്മാക്കളായ അവിവേകികൾ ഇതിനെ കാണുന്നില്ല.

यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् |

സൂര്യനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതും ലോകം മുഴുവൻ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുമായ തേജസ്സും, ചന്ദ്രനിലുള്ളതും അഗ്നിയിലുള്ളതുമായ തേജസ്സും എൻ്റേതാണെന്ന് അറിയുക.

यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् |

ഞാൻ ഭൂമിയിൽ പ്രവേശിച്ച് എൻ്റെ ഓജസ്സുകൊണ്ട് സകല ജീവജാലങ്ങളെയും ധരിക്കുന്നു. രസാത്മകനായ സോമനായിത്തീർന്ന് സകല ഔഷധികളെയും ഞാൻ പോഷിപ്പിക്കുന്നു.

गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा |

ഞാൻ വൈശ്വാനരനായിത്തീർന്ന് പ്രാണികളുടെ ശരീരത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ട്, പ്രാണൻ, അപാനൻ എന്നിവയോടുകൂടി നാലുവിധത്തിലുള്ള അന്നത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.

अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः |

ഞാൻ സകല ജീവികളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നു. എന്നിൽ നിന്നാണ് സ്മൃതിയും ജ്ഞാനവും അപോഹനവും (മറവിയും) ഉണ്ടാകുന്നത്. എല്ലാ വേദങ്ങളാലും ഞാൻ മാത്രമാണ് അറിയപ്പെടേണ്ടവൻ. വേദാന്തം രചിച്ചവനും വേദങ്ങളെ അറിയുന്നവനും ഞാൻ തന്നെയാണ്.

सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो

ഈ ലോകത്തിൽ ക്ഷരൻ എന്നും അക്ഷരൻ എന്നും രണ്ട് പുരുഷന്മാരുണ്ട്. ക്ഷരൻ എന്നാൽ സകല ഭൂതങ്ങളും (മാറ്റങ്ങൾക്ക് വിധേയമായവ). കൂടസ്ഥനായ അക്ഷരൻ മാറ്റമില്ലാത്തവൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च |

എന്നാൽ ഉത്തമനായ പുരുഷൻ വേറെയാണ്. അദ്ദേഹം പരമാത്മാവ് എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രവേശിച്ച് അവയെ ധരിക്കുകയും, അവ്യയനായ ഈശ്വരനുമാണ്.

उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युधाहृतः |

ഞാൻ ക്ഷരനെ അതിക്രമിച്ചവനും അക്ഷരനെക്കാൾ ഉത്തമനുമായതുകൊണ്ട്, ലോകത്തിലും വേദങ്ങളിലും പുരുഷോത്തമൻ എന്ന് പ്രഥിതനാണ്.

यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः |

ഹേ ഭാരത, എന്നെ ഇപ്രകാരം പുരുഷോത്തമനായി, മോഹമില്ലാതെ ആര് അറിയുന്നുവോ, അവൻ സർവജ്ഞനാണ്, അവൻ എന്നെ സർവഭാവേന ഭജിക്കുന്നു.

यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् |

അനഘനായ അർജ്ജുനാ, അതിരഹസ്യമായ ഈ ശാസ്ത്രം ഞാൻ നിനക്ക് ഉപദേശിച്ചു. ഇതറിഞ്ഞാൽ ഒരുവൻ ബുദ്ധിമാനും കൃതകൃത്യനുമായിത്തീരും, ഭാരത.

इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयानघ |