अर्जुनविषादयोग

ധൃതരാഷ്ട്രർ പറഞ്ഞു: സഞ്ജയാ, ധർമ്മക്ഷേത്രമായ കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ യുദ്ധം ചെയ്യാനായി ഒരുമിച്ചുകൂടിയ എന്റെ പുത്രന്മാരും പാണ്ഡവരും എന്തു ചെയ്തു?

धृतराष्ट्र उवाच |

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: അണിനിരത്തിയിരിക്കുന്ന പാണ്ഡവ സൈന്യത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, രാജാവായ ദുര്യോധനൻ തന്റെ ആചാര്യനായ ദ്രോണരുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്ന് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

सञ्जय उवाच |

ആചാര്യ, അങ്ങയുടെ ബുദ്ധിമാനായ ശിഷ്യനും ദ്രുപദപുത്രനുമായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനാൽ അണിനിരത്തപ്പെട്ട, പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ ഈ മഹത്തായ സൈന്യത്തെ കാണുക.

पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् |

ഇവിടെ ഭീമനും അർജ്ജുനനും തുല്യരായ, മഹത്തായ വില്ലുകളേന്തിയ ശൂരന്മാരുണ്ട്: യുയുധാനൻ, വിരാടൻ, മഹാരഥനായ ദ്രുപദൻ എന്നിവർ.

अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि |

ധൃഷ്ടകേതു, ചേകിതാനൻ, പരാക്രമശാലിയായ കാശിരാജാവ്, പുരുജിത്ത്, കുന്തിഭോജൻ, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശൈബ്യൻ എന്നിവരും (അവിടെയുണ്ട്).

धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् |

പരാക്രമശാലിയായ യുധാമന്യുവും, വീര്യവാനായ ഉത്തമൗജസ്സും, സുഭദ്രാപുത്രനായ അഭിമന്യുവും, ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരും – ഇവരെല്ലാം മഹാരഥന്മാരാണ്.

युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् |

എന്നാൽ, ദ്വിജോത്തമ (ദ്രോണാചാര്യ), നമ്മുടെ സൈന്യത്തിലെ വിശിഷ്ടരായ നായകന്മാരെക്കുറിച്ച് അങ്ങ് അറിയുക. അങ്ങയുടെ അറിവിലേക്കായി ഞാൻ അവരെക്കുറിച്ച് പറയാം.

अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम |

അങ്ങും, ഭീഷ്മരും, കർണ്ണനും, യുദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും വിജയിക്കുന്ന കൃപാചാര്യരും, അശ്വത്ഥാമാവും, വികർണ്ണനും, അതുപോലെ സോമദത്തന്റെ പുത്രനായ ഭൂരീശ്രവസ്സും (സൗമദത്തി) (നമ്മുടെ പക്ഷത്തുണ്ട്).

भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः |

എനിക്കുവേണ്ടി ജീവൻ ത്യജിക്കാൻ തയ്യാറായ, പലതരം ആയുധങ്ങളും പ്രഹരണങ്ങളും ഉള്ള, യുദ്ധത്തിൽ നിപുണരായ മറ്റു പല ശൂരന്മാരും (നമ്മുടെ പക്ഷത്തുണ്ട്).

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः |

ഭീഷ്മരാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന നമ്മുടെ സൈന്യം അപരിമിതമാണ്. എന്നാൽ ഭീമനാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന അവരുടെ ഈ സൈന്യം പരിമിതമാണ്.

अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् |

എങ്കിലും, ബഹുമാന്യരായ നിങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും, തങ്ങൾക്ക് നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലയുറപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും ഭീഷ്മരെത്തന്നെ പൂർണ്ണമായി സംരക്ഷിക്കുവിൻ.

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः |

അങ്ങനെ, കൗരവരിൽ ഏറ്റവും വൃദ്ധനും പ്രതാപശാലിയുമായ പിതാമഹൻ (ഭീഷ്മർ), ദുര്യോധനന് സന്തോഷമുണ്ടാക്കിക്കൊണ്ട്, ഉച്ചത്തിൽ സിംഹനാദം മുഴക്കി ശംഖ് ഊതി.

तस्य सञ्जनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः |

അതിനുശേഷം, ശംഖുകളും ഭേരികളും പണവങ്ങളും ആനകങ്ങളും ഗോമുഖങ്ങളും ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങി. ആ ശബ്ദം അതിഭയങ്കരമായിരുന്നു.

ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः |

അതിനുശേഷം, വെളുത്ത കുതിരകളെ പൂട്ടിയ മഹത്തായ രഥത്തിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട് മാധവനും (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) പാണ്ഡവനും (അർജ്ജുനൻ) തങ്ങളുടെ ദിവ്യശംഖുകൾ മുഴക്കി.

ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ |

ഹൃഷീകേശൻ (ശ്രീകൃഷ്ണൻ) പാഞ്ചജന്യം എന്ന ശംഖും, ധനഞ്ജയൻ (അർജ്ജുനൻ) ദേവദത്തം എന്ന ശംഖും, ഭീകരകർമ്മിയായ വൃകോദരൻ (ഭീമൻ) പൗണ്ഡ്രം എന്ന മഹാശംഖും മുഴക്കി.

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः |

കുന്തീപുത്രനായ രാജാ യുധിഷ്ഠിരൻ അനന്തവിജയം എന്ന ശംഖും, നകുലൻ സുഘോഷം എന്ന ശംഖും, സഹദേവൻ മണിപുഷ്പകം എന്ന ശംഖും മുഴക്കി.

अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः |

മഹാനായ വില്ലാളിയായ കാശിരാജാവും, മഹാരഥനായ ശിഖണ്ഡിയും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും വിരാടനും, തോൽപ്പിക്കാനാവാത്ത സാത്യകിയും (തങ്ങളുടെ ശംഖുകൾ മുഴക്കി).

काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः |

ഹേ ഭൂമിപതേ, ദ്രുപദനും ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരും, മഹാബാഹുവായ സുഭദ്രാപുത്രൻ (അഭിമന്യു) ഉൾപ്പെടെ എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ ശംഖുകൾ വെവ്വേറെ മുഴക്കി.

द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते |

ആ അതിഭയങ്കരമായ ശബ്ദം ആകാശത്തെയും ഭൂമിയെയും പ്രതിധ്വനിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ ഹൃദയങ്ങളെ പിളർന്നു.

स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् |

ഹേ രാജാവേ, അതിനുശേഷം, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ അണിനിരന്നു നിൽക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ആയുധപ്രയോഗം തുടങ്ങാൻ തയ്യാറായ ആ നിമിഷത്തിൽ, തൻ്റെ രഥക്കൊടിയിൽ ഹനുമാൻ്റെ ചിഹ്നമുള്ള പാണ്ഡവനായ അർജ്ജുനൻ, തൻ്റെ വില്ലെടുത്ത് ഹൃഷീകേശനോട് (ശ്രീകൃഷ്ണനോട്) ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

अथ व्यवस्थितान्दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान् कपिध्वजः |

അർജുനൻ പറഞ്ഞു: അച്യുതാ, എൻ്റെ രഥം ഇരു സൈന്യങ്ങൾക്കും മധ്യേ നിർത്തുക.

अर्जुन उवाच |

യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഇവരെയും, ഈ യുദ്ധോദ്യമത്തിൽ ആരുമായിട്ടാണ് ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യേണ്ടതെന്നും ഞാൻ നോക്കിക്കാണട്ടെ.

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् |

ദുർബുദ്ധിയായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രനെ യുദ്ധത്തിൽ പ്രീതിപ്പെടുത്താൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഇവിടെ ഒരുമിച്ചുകൂടിയിട്ടുള്ള, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഇവരെ ഞാൻ കാണട്ടെ.

योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः |

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ഭാരതാ, ഗുഡാകേശനാൽ (അർജുനനാൽ) ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ട ഹൃഷീകേശൻ, ശ്രേഷ്ഠമായ രഥം ഇരു സൈന്യങ്ങൾക്കും മധ്യേ നിർത്തിയിട്ട്...

सञ्जय उवाच |

ഭീഷ്മരുടെയും ദ്രോണരുടെയും, അതുപോലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽ രഥം നിർത്തിയിട്ട് (കൃഷ്ണൻ) പറഞ്ഞു: "പാർഥാ, ഒരുമിച്ചുകൂടിയ ഈ കൗരവരെ കാണുക."

भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् |

അവിടെ പാർഥൻ (അർജുനൻ) നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാരെയും, പിതാമഹന്മാരെയും, ഗുരുക്കന്മാരെയും, അമ്മാവന്മാരെയും, സഹോദരന്മാരെയും, പുത്രന്മാരെയും, പൗത്രന്മാരെയും, കൂട്ടുകാരെയും കണ്ടു.

तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितॄनथ पितामहान् |

ഇരു സൈന്യങ്ങളിലുമായി നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന അമ്മായിയപ്പന്മാരെയും സുഹൃത്തുക്കളെയും കണ്ടിട്ട്, കൗന്തേയനായ അവൻ (അർജുനൻ) എല്ലാ ബന്ധുക്കളെയും നോക്കി...

श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि |

കൃഷ്ണാ, യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങിനിൽക്കുന്ന ഈ എൻ്റെ സ്വജനങ്ങളെ കണ്ടപ്പോൾ എൻ്റെ അവയവങ്ങൾ തളരുന്നു, മുഖം ഉണങ്ങുന്നു.

दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् |

എൻ്റെ അവയവങ്ങൾ തളരുന്നു, മുഖം ഉണങ്ങുന്നു. എൻ്റെ ശരീരത്തിൽ വിറയലും രോമാഞ്ചവും ഉണ്ടാകുന്നു.

सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति |

ഗാണ്ഡീവം എൻ്റെ കയ്യിൽ നിന്ന് വഴുതിവീഴുന്നു, ചർമ്മം ചുട്ടുപൊള്ളുന്നു. എനിക്ക് ഉറച്ചുനിൽക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, എൻ്റെ മനസ്സ് കറങ്ങുന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.

गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते |

കേശവാ, വിപരീതങ്ങളായ നിമിത്തങ്ങളെ ഞാൻ കാണുന്നു. യുദ്ധത്തിൽ സ്വന്തം ജനങ്ങളെ വധിച്ചിട്ട് യാതൊരു ശ്രേയസ്സും ഞാൻ കാണുന്നില്ല.

निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव |

കൃഷ്ണാ, ഞാൻ വിജയത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, രാജ്യത്തെയോ സുഖങ്ങളെയോ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. ഗോവിന്ദാ, ഞങ്ങൾക്ക് രാജ്യമെന്തിന്? ഭോഗങ്ങളോ ജീവിതമോ എന്തിന്?

न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च |

ആരുടെയെല്ലാം പേരിൽ ഞങ്ങൾ രാജ്യവും ഭോഗങ്ങളും സുഖങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അവർ ഇതാ പ്രാണനും ധനവും ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ അണിനിരന്നിരിക്കുന്നു.

येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च |

ആചാര്യന്മാർ, പിതാക്കന്മാർ, പുത്രന്മാർ, അതുപോലെ പിതാമഹന്മാർ, മാതുലന്മാർ, ശ്വശുരന്മാർ, പൗത്രന്മാർ, ശ്യാലന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ എന്നിവരെല്ലാം.

आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः |

മധുസൂദനാ, എന്നെ കൊന്നാലും ഇവരെ കൊല്ലുവാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി പോലും ഞാൻ ഇവരെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; പിന്നെ ഈ ഭൂമിക്കുവേണ്ടി എന്തിന്?

एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन |

ജനർദ്ദനാ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ വധിച്ചിട്ട് ഞങ്ങൾക്ക് എന്ത് സന്തോഷമാണ് ലഭിക്കുക? ഈ ആതതായികളെ കൊന്നാൽ പാപം മാത്രമേ ഞങ്ങളെ വന്നുചേരുകയുള്ളൂ.

निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन |

അതുകൊണ്ട്, സ്വന്തം ബന്ധുക്കളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ കൊല്ലുവാൻ ഞങ്ങൾ അർഹരല്ല. മാധവാ, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ വധിച്ചിട്ട് ഞങ്ങൾക്കെങ്ങനെ സുഖമുണ്ടാകും?

तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् |

ലോഭത്താൽ ബുദ്ധി നശിച്ച ഇവർ കുലനാശം വരുത്തുന്ന ദോഷത്തെയും മിത്രങ്ങളോടുള്ള ദ്രോഹത്തിലെ പാപത്തെയും കാണുന്നില്ലെങ്കിൽ പോലും.

यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः |

ജനർദ്ദനാ, കുലനാശം വരുത്തുന്ന ദോഷത്തെ വ്യക്തമായി കാണുന്ന ഞങ്ങൾ ഈ പാപത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറേണ്ടത് എങ്ങനെയെന്ന് അറിയാതിരിക്കുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?

कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् |

കുലനാശം സംഭവിക്കുമ്പോൾ സനാതനങ്ങളായ കുലധർമ്മങ്ങൾ നശിക്കുന്നു. ധർമ്മം നശിക്കുമ്പോൾ അധർമ്മം ആ കുലത്തെ മുഴുവൻ കീഴടക്കുന്നു.

कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः |

കൃഷ്ണാ, അധർമ്മം വ്യാപിക്കുമ്പോൾ കുലസ്ത്രീകൾ ദുഷിച്ചുപോകുന്നു. വാർഷ്ണേയ, സ്ത്രീകൾ ദുഷിക്കുമ്പോൾ വർണ്ണസങ്കരം ഉണ്ടാകുന്നു.

अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः |

വർണ്ണസങ്കരം കുലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരെയും കുലത്തെയും തീർച്ചയായും നരകത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. പിണ്ഡവും ഉദകക്രിയകളും നഷ്ടപ്പെടുന്നതുകൊണ്ട് അവരുടെ പിതൃക്കൾ അധഃപതിക്കുന്നു.

सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च |

വർണ്ണസങ്കരത്തിന് കാരണമാകുന്ന, കുലത്തെ നശിപ്പിക്കുന്നവരുടെ ഈ ദോഷങ്ങളാൽ ശാശ്വതമായ ജാതിധർമ്മങ്ങളും കുലധർമ്മങ്ങളും നശിക്കപ്പെടുന്നു.

दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः |

ജനാർദ്ദനാ, കുലധർമ്മങ്ങൾ നശിച്ച മനുഷ്യർക്ക് നരകത്തിൽ സ്ഥിരമായ വാസം ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन |

അയ്യോ കഷ്ടം! രാജ്യസുഖത്തോടുള്ള അത്യാഗ്രഹം കാരണം സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ കൊല്ലാൻ ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്ന നമ്മൾ എത്ര വലിയ പാപമാണ് ചെയ്യാൻ തുനിഞ്ഞിരിക്കുന്നത്!

अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् |

ഞാൻ പ്രതികരിക്കാതെ, ആയുധമില്ലാതെ നിൽക്കുമ്പോൾ, ആയുധധാരികളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ എന്നെ യുദ്ധത്തിൽ കൊന്നാൽ, അത് എനിക്ക് കൂടുതൽ ശ്രേയസ്കരമായിരിക്കും.

यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः |

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞ്, അർജ്ജുനൻ യുദ്ധക്കളത്തിൽ ശരങ്ങളോടുകൂടിയ വില്ല് ഉപേക്ഷിച്ച്, ദുഃഖത്താൽ വിഹ്വലമായ മനസ്സോടെ രഥത്തിൽ ഇരുന്നു.

सञ्जय उवाच |