विश्वरूपदर्शनयोग

അർജ്ജുനൻ പറഞ്ഞു: എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നതിനായി അങ്ങ് പറഞ്ഞ, പരമരഹസ്യവും അധ്യാത്മസംജ്ഞിതവുമായ ആ വാക്കുകളാൽ എന്റെ ഈ മോഹം നീങ്ങിപ്പോയിരിക്കുന്നു.

अर्जुन उवाच |

കമലപത്രാക്ഷാ, ജീവജാലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവവും നാശവും അങ്ങയിൽ നിന്ന് ഞാൻ വിശദമായി കേട്ടു. അങ്ങയുടെ നാശമില്ലാത്ത മാഹാത്മ്യവും ഞാൻ കേട്ടു.

भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया |

പരമേശ്വരാ, അങ്ങ് അങ്ങയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് ഇപ്രകാരം തന്നെയാണ്. പുരുഷോത്തമാ, അങ്ങയുടെ ഐശ്വരമായ രൂപം കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

एवमेतद्यथात्थ त्वमात्मानं परमेश्वर |

പ്രഭോ, എന്നെക്കൊണ്ട് അത് കാണാൻ സാധിക്കുമെന്ന് അങ്ങ് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, യോഗേശ്വരാ, അങ്ങയുടെ നാശമില്ലാത്ത സ്വരൂപം എനിക്ക് കാണിച്ചുതരിക.

मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टुमिति प्रभो |

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പാർത്ഥാ, എന്റെ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും രൂപങ്ങളെ കാണുക. പലതരം ദിവ്യമായതും പല വർണ്ണങ്ങളിലും ആകൃതികളിലുമുള്ള രൂപങ്ങളെ.

श्रीभगवानुवाच |

ആദിത്യന്മാരെയും വസുക്കളെയും രുദ്രന്മാരെയും അശ്വിനിദേവന്മാരെയും മരുത്തുക്കളെയും കാണുക. ഭാരതാ, മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അനേകം അത്ഭുതങ്ങളെയും കാണുക.

पश्यादित्यान्वसून्रुद्रानश्विनौ मरुतस्तथा |

ഗുഡാകേശാ (അർജ്ജുനാ), ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ എന്റെ ശരീരത്തിൽ ഒരിടത്ത് കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് ഇപ്പോൾ നീ കാണുക. മറ്റെന്തെങ്കിലും കാണാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അതും കാണുക.

इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् |

എന്നാൽ നിന്റെ ഈ സാധാരണ കണ്ണുകൊണ്ട് എന്നെ കാണാൻ നിനക്ക് സാധ്യമല്ല. ഞാൻ നിനക്ക് ദിവ്യമായ കണ്ണ് നൽകുന്നു; എന്റെ ഈശ്വരീയമായ യോഗശക്തിയെ നീ കാണുക.

न तु मां शक्यसे द्रष्टुमनेनैव स्वचक्षुषा |

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: 'രാജൻ, ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞശേഷം, മഹായോഗേശ്വരനായ ഹരി (കൃഷ്ണൻ) പൃഥയുടെ പുത്രനായ അർജ്ജുനന് തന്റെ പരമമായ ഈശ്വരീയ രൂപം കാണിച്ചുകൊടുത്തു.'

सञ्जय उवाच |

അനേകം മുഖങ്ങളും കണ്ണുകളും ഉള്ളതും, അനേകം അത്ഭുതകരമായ കാഴ്ചകളോടുകൂടിയതും, അനേകം ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, അനേകം ദിവ്യായുധങ്ങൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചതും (ആയ രൂപം).

अनेकवक्त्रनयनमनेकाद्भुतदर्शनम् |

ദിവ്യമായ മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ചതും, ദിവ്യഗന്ധങ്ങളാൽ ലേപനം ചെയ്യപ്പെട്ടതും, സർവ്വ അത്ഭുതങ്ങളോടുകൂടിയതും, തേജസ്സുള്ളതും, അനന്തമായതും, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും മുഖങ്ങളോടുകൂടിയതും (ആയ രൂപം).

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् |

ആകാശത്തിൽ ആയിരം സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശം ഒരേ സമയം ഉദിച്ചാൽ ഉണ്ടാകുന്ന തേജസ്സ്, ആ മഹാത്മാവിന്റെ തേജസ്സിന് ഒരുപക്ഷേ സദൃശമായേക്കാം.

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता |

അപ്പോൾ പാണ്ഡവനായ അർജ്ജുനൻ, ദേവദേവന്റെ ശരീരത്തിൽ, അനേകവിധത്തിൽ വേർതിരിക്കപ്പെട്ട ഈ പ്രപഞ്ചം മുഴുവൻ ഒന്നായി കേന്ദ്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് കണ്ടു.

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा |

അനന്തരം, വിസ്മയഭരിതനായി, രോമാഞ്ചം പൂണ്ട്, ധനഞ്ജയൻ (അർജ്ജുനൻ) ഭഗവാന്റെ മുമ്പിൽ ശിരസ്സു നമസ്കരിച്ച്, കൈകൂപ്പി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു:

ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनञ्जयः |

അർജ്ജുനൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവാ, അങ്ങയുടെ ശരീരത്തിൽ ഞാൻ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും, വിവിധതരം ജീവിസമൂഹങ്ങളെയും, താമരപ്പൂവിൽ ഇരിക്കുന്ന ഈശ്വരനായ ബ്രഹ്മാവിനെയും, എല്ലാ ദിവ്യരായ ഋഷിമാരെയും സർപ്പങ്ങളെയും കാണുന്നു.'

अर्जुन उवाच |

അനേകം കൈകളും വയറുകളും മുഖങ്ങളും കണ്ണുകളും ഉള്ളവനായും, എല്ലാ ദിക്കുകളിലും അനന്തമായ രൂപങ്ങളോടുകൂടിയവനായും ഞാൻ അങ്ങയെ കാണുന്നു. വിശ്വേശ്വരാ, വിശ്വരൂപാ, അങ്ങയുടെ അന്ത്യമോ മധ്യമോ ആദിയോ ഞാൻ കാണുന്നില്ല!

अनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं

കിരീടം ധരിച്ചവനായും, ഗദയും ചക്രവും കൈയിലേന്തിയവനായും, സർവ്വത്ര പ്രകാശിക്കുന്ന തേജോരാശിയായും ഞാൻ അങ്ങയെ കാണുന്നു. ചുറ്റും നോക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതും, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെയും സൂര്യനെയും പോലെ ദീപ്തിയുള്ളതും, അളവറ്റതുമാണ് അങ്ങ്.

किरीटिनं गदिनं चक्रिणं च

അങ്ങ് അക്ഷരനും, അറിയപ്പെടേണ്ട പരമമായ സത്യവുമാണ്; ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പരമമായ നിധാനവും അങ്ങ് തന്നെ. അങ്ങ് അവ്യയനും ശാശ്വതമായ ധർമ്മത്തിന്റെ സംരക്ഷകനും സനാതനനായ പുരുഷനുമാണ്. ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.

त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं

ആദിയും മധ്യവും അന്ത്യവുമില്ലാത്തവനായും, അനന്തമായ വീര്യത്തോടുകൂടിയവനായും, എണ്ണമറ്റ കൈകളുള്ളവനായും, സൂര്യചന്ദ്രന്മാരെ കണ്ണുകളാക്കിയവനായും, ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ വായോടുകൂടിയവനായും, സ്വന്തം തേജസ്സുകൊണ്ട് ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ മുഴുവൻ തപിപ്പിക്കുന്നവനായും ഞാൻ അങ്ങയെ കാണുന്നു.

अनादिमध्यान्तमनन्तवीर्य-

സ്വർഗ്ഗത്തിനും ഭൂമിക്കും ഇടയിലുള്ള ഈ അന്തരീക്ഷവും എല്ലാ ദിശകളും അങ്ങയാൽ മാത്രം വ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മഹാത്മൻ, അങ്ങയുടെ ഈ അത്ഭുതകരവും ഭയങ്കരവുമായ രൂപം കണ്ട് മൂന്നു ലോകങ്ങളും ഭയന്നു വിറയ്ക്കുന്നു.

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि

ആ ദേവസമൂഹങ്ങൾ അങ്ങയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; ചിലർ ഭയന്ന് കൈകൂപ്പി അങ്ങയെ സ്തുതിക്കുന്നു. മഹർഷിമാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും കൂട്ടങ്ങൾ 'സ്വസ്തി' എന്ന് പറഞ്ഞ് സമ്പൂർണ്ണ സ്തുതികളാൽ അങ്ങയെ വാഴ്ത്തുന്നു.

अमी हि त्वां सुरसङ्घा विशन्ति

രുദ്രന്മാരും ആദിത്യന്മാരും വസുക്കളും സാധ്യന്മാരും വിശ്വദേവന്മാരും അശ്വിനിദേവന്മാരും മരുത്തുക്കളും ഊഷ്മപന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരുടെയും യക്ഷന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും സിദ്ധന്മാരുടെയും കൂട്ടങ്ങളും എല്ലാവരും അത്ഭുതസ്തബ്ധരായി അങ്ങയെ നോക്കുന്നു.

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या

മഹാബാഹോ, അങ്ങയുടെ അനേകം മുഖങ്ങളും കണ്ണുകളും, അനേകം കൈകളും തുടകളും പാദങ്ങളും, അനേകം വയറുകളും, അനേകം കോമ്പല്ലുകളാൽ ഭയങ്കരവുമായ ഈ മഹത്തായ രൂപം കണ്ട് ലോകങ്ങൾ ഭയന്നു വിറയ്ക്കുന്നു, അതുപോലെ ഞാനും.

रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं

വിഷ്ണോ, ആകാശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നതും, ജ്വലിക്കുന്നതും, അനേകം വർണ്ണങ്ങളോടുകൂടിയതും, തുറന്ന വായോടുകൂടിയതും, ജ്വലിക്കുന്ന വിശാലമായ കണ്ണുകളോടുകൂടിയതുമായ അങ്ങയുടെ രൂപം കണ്ടിട്ട് എന്റെ അന്തരാത്മാവ് ഭയന്നു വിറയ്ക്കുന്നു. എനിക്ക് ധൈര്യമോ ശാന്തിയോ ലഭിക്കുന്നില്ല.

नभःस्पृशं दीप्तमनेकवर्णं

അങ്ങയുടെ കോമ്പല്ലുകളാൽ ഭയങ്കരമായതും പ്രളയാഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നതുമായ മുഖങ്ങൾ കണ്ടിട്ട് എനിക്ക് ദിശകൾ തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല, ശാന്തിയും ലഭിക്കുന്നില്ല. ദേവേശ, ജഗന്നിവാസ, പ്രസന്നനാകണമേ.

दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि

ധൃതരാഷ്ട്രരുടെ പുത്രന്മാരെല്ലാം ഭൂമിപാലകന്മാരുടെ സമൂഹങ്ങളോടുകൂടി അങ്ങയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു; ഭീഷ്മരും ദ്രോണരും സൂതപുത്രനായ കർണ്ണനും ഞങ്ങളുടെ പ്രധാന യോദ്ധാക്കളോടുകൂടി അങ്ങയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.

अमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः

ദംഷ്ട്രകളാൽ ഭയാനകവും ഭീകരവുമായ അങ്ങയുടെ വായകളിലേക്ക് അവർ അതിവേഗം പ്രവേശിക്കുന്നു. ചിലർ അങ്ങയുടെ പല്ലുകൾക്കിടയിൽ തലകൾ തകർക്കപ്പെട്ട് കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നതായി കാണപ്പെടുന്നു.

वक्त्राणि ते त्वरमाणा विशन्ति

നദികളുടെ അനേകം ജലപ്രവാഹങ്ങൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകിച്ചേരുന്നതുപോലെ, ഈ മനുഷ്യലോകത്തിലെ വീരന്മാരും അങ്ങയുടെ ജ്വലിക്കുന്ന വായകളിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു.

यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगाः

ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിലേക്ക് ഷഡ്പദങ്ങൾ അതിവേഗം നാശത്തിനായി പറന്നുചെല്ലുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകത്തിലെ ജീവികളും അങ്ങയുടെ വായകളിലേക്ക് നാശത്തിനായി അതിവേഗം പ്രവേശിക്കുന്നു.

यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतङ्गा

ജ്വലിക്കുന്ന വായകളാൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളെയും ചുറ്റും വിഴുങ്ങിക്കൊണ്ട് അങ്ങ് നാവുനീട്ടുന്നു. അങ്ങയുടെ ഉഗ്രമായ തേജസ്സുകൾ ഈ ലോകം മുഴുവൻ നിറച്ച് ജ്വലിക്കുന്നു, ഹേ വിഷ്ണോ!

लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल्-

ഉഗ്രരൂപിയായ അങ്ങ് ആരാണെന്ന് എന്നോട് പറയുക. ഹേ ദേവവരാ, അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം; പ്രസന്നനാകണമേ. ആദിപുരുഷനായ അങ്ങയെ പൂർണ്ണമായി അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. എന്തെന്നാൽ, അങ്ങയുടെ പ്രവൃത്തികൾ എനിക്ക് മനസ്സിലാകുന്നില്ല!

आख्याहि मे को भवानुग्ररूपो

ഞാൻ ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന, വളർന്നു വലുതായ കാലമാകുന്നു. ഇവിടെ എല്ലാ ജനങ്ങളെയും സംഹരിക്കാൻ ഞാൻ പ്രവൃത്തനായിരിക്കുന്നു. അങ്ങ് ഇല്ലാതെയാണെങ്കിൽ പോലും, എതിർപക്ഷത്ത് അണിനിരന്നിരിക്കുന്ന ഈ യോദ്ധാക്കളാരും നിലനിൽക്കുകയില്ല.

कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो

അതുകൊണ്ട്, അങ്ങ് എഴുന്നേൽക്കുക, കീർത്തി നേടുക! ശത്രുക്കളെ ജയിച്ച് സമൃദ്ധമായ രാജ്യം ഭരിക്കുക. ഇവർ എന്നാൽ മുൻപേ തന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടവരാണ്; ഹേ സവ്യസാചിൻ, അങ്ങ് ഒരു നിമിത്തം മാത്രമാകുക.

तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व

ദ്രോണരെയും ഭീഷ്മരെയും ജയദ്രഥനെയും കർണ്ണനെയും അതുപോലെ മറ്റ് വീരയോദ്ധാക്കളെയും ഞാൻ മുൻപേ തന്നെ വധിച്ചുകഴിഞ്ഞു. അങ്ങ് അവരെ വധിക്കുക; ഭയപ്പെടരുത്. യുദ്ധം ചെയ്യുക! യുദ്ധത്തിൽ അങ്ങ് ശത്രുക്കളെ ജയിക്കും.

द्रोणं च भीष्मं च जयद्रथं च

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: കേശവന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കിരീടിയായ (അർജ്ജുനൻ) കൈകൂപ്പി, വിറച്ചുകൊണ്ട്, ഭയവിഹ്വലനായി വീണ്ടും കൃഷ്ണനെ നമസ്കരിച്ച്, ഗദ്ഗദസ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു.

सञ्जय उवाच |

ഹേ ഹൃഷീകേശാ, അങ്ങയുടെ കീർത്തിയാൽ ലോകം സന്തോഷിക്കുകയും അനുരക്തമാകുകയും ചെയ്യുന്നത് ഉചിതമാണ്. രാക്ഷസന്മാർ ഭയന്ന് എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ഓടിപ്പോകുന്നു, എല്ലാ സിദ്ധഗണങ്ങളും അങ്ങയെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या

മഹാത്മാവേ, ബ്രഹ്മാവിനും ആദികർത്താവായ അങ്ങയെ എന്തിന് അവർ നമസ്കരിക്കാതിരിക്കണം? അനന്തനും ദേവേശ്വരനും ജഗന്നിവാസനുമായ അങ്ങ് അക്ഷരവും സത്തും അസത്തും അതിനപ്പുറത്തുള്ളതുമാണ്.

कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन्

അങ്ങ് ആദിദേവനാണ്, പുരാതനനായ പുരുഷനാണ്; ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ പരമമായ ആശ്രയവും അങ്ങാണ്. അങ്ങ് അറിയുന്നവനും അറിയപ്പെടേണ്ടവനും പരമമായ ധാമവുമാണ്. അനന്തരൂപനായ അങ്ങയാൽ ഈ വിശ്വം മുഴുവൻ വ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു!

त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस्-

അങ്ങ് വായുവും യമനും അഗ്നിയും വരുണനും ശശാങ്കനും (ചന്ദ്രനും) പ്രജാപതിയും പ്രപിതാമഹനുമാണ്. അങ്ങേക്ക് നമസ്കാരം! ആയിരം തവണ അങ്ങേയ്ക്ക് നമസ്കാരം! വീണ്ടും വീണ്ടും അങ്ങേയ്ക്ക് നമസ്കാരം!

वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशाङ्कः

അങ്ങേയ്ക്ക് മുന്നിലും പിന്നിലും നമസ്കാരം! ഹേ സർവ്വസ്വരൂപനേ, അങ്ങേയ്ക്ക് എല്ലാ വശങ്ങളിൽ നിന്നും നമസ്കാരം! അനന്തമായ വീര്യവും അളവറ്റ വിക്രമവുമുള്ള അങ്ങ് എല്ലാം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അങ്ങ് സർവ്വവുമാണ്.

नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते

അങ്ങയുടെ ഈ മഹത്വം അറിയാതെ, അങ്ങയെ ഒരു സുഹൃത്തായി കരുതി, 'ഹേ കൃഷ്ണാ', 'ഹേ യാദവാ', 'ഹേ സഖേ' എന്നിങ്ങനെ അശ്രദ്ധകൊണ്ടോ സ്നേഹംകൊണ്ടോ ഞാൻ ധിക്കാരപൂർവ്വം എന്തെല്ലാം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ടോ...

सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं

വിനോദത്തിനായി, കളിക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും ഇരിക്കുമ്പോഴും ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോഴും, തനിച്ചായിരിക്കുമ്പോഴോ, അഥവാ, അച്യുതാ, മറ്റുള്ളവരുടെ മുന്നിൽ വെച്ചോ അങ്ങയെ ഞാൻ അനാദരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അളവറ്റവനായ അങ്ങയോട് ഞാൻ അതിന് മാപ്പ് ചോദിക്കുന്നു.

यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि

അങ്ങ് ചരാചരങ്ങളായ ഈ ലോകത്തിന്റെ പിതാവാണ്; ഈ ലോകത്തിന് അങ്ങ് പൂജ്യനും ഗുരുവും ഗുരുവിനേക്കാൾ മഹാനുമാണ്. അങ്ങേക്ക് തുല്യനായി ആരുമില്ല; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും അങ്ങയെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠനായി മറ്റൊരാൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും, ഹേ അപ്രതിമപ്രഭാവനേ!

पितासि लोकस्य चराचरस्य

അതുകൊണ്ട്, ശരീരത്തെ നമസ്കരിച്ച് പ്രണമിച്ചുകൊണ്ട്, ഈശ്വരനും ആരാധനീയനുമായ അങ്ങയോട് ഞാൻ പ്രസാദം യാചിക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ, പുത്രന്റെ തെറ്റുകൾ പിതാവ് ക്ഷമിക്കുന്നതുപോലെയും, സുഹൃത്തിന്റെ തെറ്റുകൾ സുഹൃത്ത് ക്ഷമിക്കുന്നതുപോലെയും, പ്രിയപ്പെട്ടവന്റെ തെറ്റുകൾ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ ക്ഷമിക്കുന്നതുപോലെയും അങ്ങ് എന്റെ തെറ്റുകൾ ക്ഷമിച്ചാലും.

तस्मात्प्रणम्य प्रणिधाय कायं

മുൻപ് കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത ഈ രൂപം കണ്ടിട്ട് ഞാൻ ആനന്ദിക്കുന്നു, എന്നാൽ എന്റെ മനസ്സ് ഭയംകൊണ്ട് വ്യാകുലപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹേ ദേവാ, അങ്ങ് ആ രൂപം തന്നെ എനിക്ക് കാണിച്ചാലും; ഹേ ദേവേശാ, ഹേ ജഗന്നിവാസാ, പ്രസന്നനായാലും!

अदृष्टपूर्वं हृषितोऽस्मि दृष्ट्वा

കിരീടം ധരിച്ചവനായും ഗദയേന്തിയവനായും ചക്രം കയ്യിലേന്തിയവനായും അങ്ങയെ മുൻപത്തെപ്പോലെ കാണാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ സഹസ്രബാഹോ, ഹേ വിശ്വമൂർത്തേ, ആ നാല് കൈകളോടുകൂടിയ രൂപത്തിൽ തന്നെ അങ്ങ് പ്രത്യക്ഷനായാലും.

किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तं

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: അർജ്ജുനാ, പ്രസന്നനായ ഞാൻ എൻ്റെ ആത്മയോഗശക്തിയാൽ ഈ പരമമായ രൂപം നിനക്ക് കാണിച്ചുതന്നു. തേജോമയവും വിശ്വരൂപവും അനന്തവും ആദിയുമായ എൻ്റെ ഈ രൂപം നിനക്കല്ലാതെ മറ്റൊരാൾക്കും മുമ്പ് കാണാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല.

श्रीभगवानुवाच |

കുരുപ്രവീരാ, വേദങ്ങളുടെയും യജ്ഞങ്ങളുടെയും പഠനം കൊണ്ടോ, ദാനങ്ങൾ കൊണ്ടോ, കർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ടോ, കഠിനമായ തപസ്സുകൾ കൊണ്ടോ പോലും മനുഷ്യലോകത്ത് എന്നെ ഈ രൂപത്തിൽ നിനക്കല്ലാതെ മറ്റൊരാൾക്കും കാണാൻ സാധ്യമല്ല.

न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर्-

എൻ്റെ ഈ ഭയങ്കരമായ രൂപം കണ്ട് നിനക്ക് ഭയമോ വിഭ്രാന്തിയോ ഉണ്ടാകരുത്. ഭയം വെടിഞ്ഞ്, പ്രസന്നചിത്തനായി നീ എൻ്റെ ആ പഴയ രൂപം വീണ്ടും കാണുക.

मा ते व्यथा मा च विमूढभावो

സഞ്ജയൻ പറഞ്ഞു: അർജ്ജുനനോട് ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞിട്ട് വാസുദേവൻ തൻ്റെ സ്വന്തം രൂപം വീണ്ടും കാണിച്ചു. ഭയവിഹ്വലനായ അവനെ ആ മഹാത്മാവ് വീണ്ടും സൗമ്യരൂപം ധരിച്ച് സമാധാനിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

सञ्जय उवाच |

അർജ്ജുനൻ പറഞ്ഞു: ജനാർദ്ദനാ, അങ്ങയുടെ ഈ സൗമ്യമായ മനുഷ്യരൂപം കണ്ടപ്പോൾ എൻ്റെ മനസ്സ് ഇപ്പോൾ ശാന്തമായി, ഞാൻ എൻ്റെ സാധാരണ നിലയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തി.

अर्जुन उवाच |

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: എൻ്റെ ഏത് രൂപമാണോ നീ കണ്ടത്, അത് കാണാൻ വളരെ പ്രയാസമുള്ളതാണ്. ദേവന്മാർ പോലും ഈ രൂപം കാണാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ്.

श्रीभगवानुवाच |

വേദങ്ങൾ കൊണ്ടോ, തപസ്സു കൊണ്ടോ, ദാനം കൊണ്ടോ, യജ്ഞം കൊണ്ടോ പോലും നീ എന്നെ കണ്ടതുപോലെ ഈ രൂപത്തിൽ കാണാൻ സാധ്യമല്ല.

नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया |

എന്നാൽ, അർജ്ജുനാ, അനന്യമായ ഭക്തിയാൽ മാത്രമാണ് ഈ രൂപത്തിൽ എന്നെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയാനും കാണാനും എന്നിൽ പ്രവേശിക്കാനും സാധിക്കുന്നത്, ഓ ശത്രുസംഹാരക!

भक्त्या त्वनन्यया शक्य अहमेवंविधोऽर्जुन |

ഓ പാണ്ഡവാ, ആര് എനിക്കുവേണ്ടി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നുവോ, എന്നെ പരമമായ ലക്ഷ്യമായി കരുതുന്നുവോ, എന്നിൽ ഭക്തിയുള്ളവനാണോ, ആസക്തിയില്ലാത്തവനാണോ, എല്ലാ ജീവികളോടും ശത്രുതയില്ലാത്തവനാണോ, അവൻ എന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു.

मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः |