यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् | यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः
yatanto yoginaścainaṃ paśyantyātmanyavasthitam . yatanto.apyakṛtātmāno nainaṃ paśyantyacetasaḥ
യത്നിക്കുന്ന യോഗികൾ ഈ ആത്മാവിനെ തങ്ങളിൽത്തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായി കാണുന്നു. എന്നാൽ യത്നിക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ പോലും, അകൃതാത്മാക്കളായ അവിവേകികൾ ഇതിനെ കാണുന്നില്ല.
And the yogis who are diligent see this one as existing in themselves. The non-discriminating ones who lack self-control do not see this one-though (they be) diligent.
ദൃഢനിശ്ചയത്തോടും തീവ്രമായ സങ്കൽപ്പത്തോടും വിശ്വാസത്തോടും ആത്മാർത്ഥതയോടും സമചിത്തതയോടും കൂടി യത്നിക്കുന്ന യോഗികൾ ആത്മാവിനെ തങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതായി കാണുന്നു. അവർ തങ്ങളുടെ മനസ്സിലോ ബുദ്ധിയിലോ ആത്മാവ് വസിക്കുന്നതായി ദർശിക്കുന്നു. 'ഇത് ഞാൻ ആകുന്നു' എന്ന് അവർ തിരിച്ചറിയുന്നു. എന്നാൽ, വേണ്ടത്ര ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരും, തപസ്സുകൊണ്ടും നിസ്വാർത്ഥസേവനം കൊണ്ടും ദാനധർമ്മങ്ങൾ കൊണ്ടും ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടാത്തവരും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അടക്കാത്തവരും, നിരന്തര ധ്യാനം അഭ്യസിക്കാത്തവരും, ദുർമാർഗ്ഗങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കാത്തവരും, കാമം, അഹങ്കാരം, ഈഗോ, ക്രോധം, അത്യാഗ്രഹം, കാപട്യം എന്നിവയെ ഉന്മൂലനം ചെയ്യാത്തവരും, സത്യവും അസത്യവും തമ്മിൽ വിവേചിച്ചറിയാൻ കഴിവ് നേടാത്തവരുമായ അവിവേകികൾ, എത്ര കഠിനമായി പരിശ്രമിച്ചാലും, വേദഗ്രന്ഥങ്ങൾ പഠിച്ചാലും ആത്മാവിനെ കാണുന്നില്ല. അവർക്ക് ആത്മസാക്ഷാത്കാരം നേടാൻ കഴിയുന്നില്ല. ശുദ്ധമല്ലാത്ത മനസ്സുള്ള ഒരാൾക്ക് കേവലം ഗ്രന്ഥപാരായണം കൊണ്ട് ആത്മസാക്ഷാത്കാരം നേടാൻ കഴിയില്ല. ശാന്തവും ശുദ്ധവുമായ മനസ്സും ആത്മാവിൽ നിരന്തരവും ദീർഘവും ഗാഢവുമായ ധ്യാനവും അഭ്യസിക്കുന്നവർക്ക് മാത്രമേ തങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആത്മാവിനെ തിരിച്ചറിയാനും ദർശിക്കാനും കഴിയൂ.
The description of the evolution of the individual soul is now complete.The Yogins who strive with an iron determination? fiery resolve? faith? earnestness and wellbalanced mind? see Him established in their hearts. They behold Him dwelling in their own mind or intellect. They recognise Him -- This I am. But those who are of full intellect and without proper discipline of the mind and the senses? who have not been purified by austerity? selfless service and charity? who have not subdued their senses? who have not practised regular meditation? who have not given up their evil ways? who have not eradicated lust? pride? egoism? anger? greed and hypocrisy? who have not developed true discrimination between the Real and the unreal? however hard they may struggle to know Him by means of the study of the sacred scriptures? do not behold Him. They are not able to attain Selfrealisation. Mere study of scriptues alone cannot help one who has an impure mind to attain Selfrealisation. The aspirant should have a calm and pure mind. He should practise constant? protracted and profound meditation on the Self. Only then will he realise? recognise and behold the Self abiding in his own heart.That Goal (the Supreme Being) which the fire? stars? lightning? sun and moon do not illumine? having reached which the aspirants do not return to this Samsara or the world of birth and death? of which the individual souls are only imaginary parts appearing so on account of the limiting adjunct (ignorance)? just as the ether in the pot appears to be limited though it is one with the,universal ether -- is the essence of all worldly experiences.Just as the ether in the pot becomes identical with the universal ether when the limiting adjunct (pot) is broken? so also the individual soul becomes identical with the Supreme Being when the limiting adjunct (ignorance) is destroyed through the knowledge of the Self or Selfrealisation born of meditation on the right significance of the great sentences of the Upanishads? viz.? TatTvamAsi (That thou art) or AhamBrahmaAsmi (I am the Supreme Being). Then he realises that Brahman is the essence of all and tht He is the basis of all experiences.In order to make Arjuna understand this? the Lord gives a brief summary of His manifestations in the following four verses. A description is given here of the allpervasiveness of the Self.