ഭഗവദ്ഗീത 2.58

ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിൻവലിക്കുന്നതിനെ പ്രത്യാഹാരം എന്ന് പറയുന്നു. മനസ്സിന് ബാഹ്യവസ്തുക്കളിലേക്ക് ഓടാനുള്ള സ്വാഭാവിക പ്രവണതയുണ്ട്. യോഗി വീണ്ടും വീണ്ടും മനസ്സിനെ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് പിൻവലിച്ച് ആത്മാവിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു. പ്രത്യാഹാരശക്തിയുള്ള ഒരു യോഗിക്ക് കണ്ണടച്ചു തുറക്കുന്ന വേഗത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിൻവലിച്ച് തിരക്കേറിയ സ്ഥലത്തുപോലും സമാധിയിൽ പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയും. ഏതൊരു തരത്തിലുള്ള ശബ്ദകോലാഹലങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ അസ്വസ്ഥനാക്കില്ല. യുദ്ധക്കളത്തിൽ പോലും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിൻവലിച്ച് തന്റെ കേന്ദ്രമായ ആത്മാവിൽ അദ്ദേഹത്തിന് വിശ്രമിക്കാൻ കഴിയും. പ്രത്യാഹാരം അഭ്യസിക്കുന്നവൻ ലോകത്തോട് മരിച്ചവനാണ്. ബാഹ്യമായ സ്പന്ദനങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ ബാധിക്കില്ല. ഏത് സമയത്തും വെറും ഇഷ്ടം കൊണ്ട് അദ്ദേഹത്തിന് തന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയും. അവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുസരണയുള്ള ദാസന്മാരോ ഉപകരണങ്ങളോ ആണ്.

Withdrawal of the senses is Pratyahara or abstraction. The mind has a natural,tendency to run towards external objects. The Yogi again and again withdraws the mind from the objects of the senses and fixes it on the Self. A Yogi who is endowed with the power of Pratyahara can enter into Samadhi even in a crowded place by withdrawing his senses within the twinkling of an eye. He is not disturbed by tumultuous sounds and noises of any description. Even on the battlefield he can rest in his centre? the Self? by withdrawing his senses. He who practises Pratyahara is dead to the world. He will not be affected by the outside vibrations. At any time by mere willing he can bring his senses under his perfect control. They are his obedient servants or instruments.