बुद्धिर्ज्ञानमसम्मोहः क्षमा सत्यं दमः शमः | सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च
buddhirjñānamasammohaḥ kṣamā satyaṃ damaḥ śamaḥ . sukhaṃ duḥkhaṃ bhavo.abhāvo bhayaṃ cābhayameva ca
ബുദ്ധി, ജ്ഞാനം, മോഹമില്ലായ്മ, ക്ഷമ, സത്യം, ദമം, ശമം, സുഖം, ദുഃഖം, ഭവം, അഭാവം, ഭയം, അഭയം എന്നിവയും (ഈ) വിവിധ ഭാവങ്ങൾ ജീവികളിൽ എന്നിൽ നിന്നുതന്നെ ഉണ്ടാകുന്നു.
Intelligence, wisdom, non-delusion, forgiveness, truth, control of the external organs, control of the internal organs, happiness, sorrow, birth, death and fear as also fearlessness;
സൂക്ഷ്മവസ്തുക്കളെ മനസ്സിലാക്കാനുള്ള അന്തഃകരണത്തിൻ്റെ (മനസ്സ്, ഉപബോധമനസ്സ്, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം എന്നീ നാല് ആന്തരിക ഉപകരണങ്ങൾ) ശക്തിയാണ് ബുദ്ധി. ആത്മാവിനെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവാണ് ജ്ഞാനം. മോഹമില്ലായ്മ എന്നാൽ മിഥ്യാബോധത്തിൽ നിന്നുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം. ഒരു കാര്യം ചെയ്യാനോ അറിയാനോ ഉള്ള സമയത്ത് വിവേകത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിലാണ് ഇത് അടങ്ങിയിരിക്കുന്നത്. ക്ഷമ എന്നാൽ ആക്രമിക്കപ്പെടുകയോ അധിക്ഷേപിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ മനസ്സിന് ഇളക്കമില്ലായ്മ. ആക്രമിക്കുകയോ അധിക്ഷേപിക്കുകയോ ചെയ്തവർക്ക് യാതൊരു ദോഷവും ചിന്തിക്കാതിരിക്കുന്നതും ക്ഷമയാണ്. ആധ്യാത്മികം, ആധിദൈവികം, ആധിഭൗതികം എന്നീ മൂന്നുതരം ദുരിതങ്ങളെ വിലപിക്കാതെ സഹിക്കുന്നതാണ് ക്ഷമ. പനി തുടങ്ങിയവ ആധ്യാത്മിക ദുരിതമാണ്. കഠിനമായ തണുപ്പ്, ചൂട്, അമിത മഴ, ഇടിമിന്നൽ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള വേദന ആധിദൈവിക ദുരിതമാണ്. തേൾകുത്ത്, പാമ്പുകടി, വന്യമൃഗങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള വേദന ആധിഭൗതിക ദുരിതമാണ്. സത്യം എന്നാൽ യഥാർത്ഥമായ കാര്യങ്ങൾ കേട്ടതോ കണ്ടതോ ആയതുപോലെ സംസാരിക്കുക എന്നതാണ്. വസ്തുതകളിൽ ഒരു വളച്ചൊടിക്കലോ അതിശയോക്തിയോ ചെറിയ മാറ്റങ്ങളോ ഉണ്ടാകരുത്. ദമം അഥവാ ആത്മനിയന്ത്രണം ബാഹ്യേന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ (ചെവി, ത്വക്ക്, കണ്ണ്, നാവ്, മൂക്ക്) അവയുടെ വിഷയങ്ങളിൽ നിന്ന് (ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രുചികരമായ ഭക്ഷണങ്ങൾ, സുഗന്ധം) പിൻവലിക്കുന്നതാണ് ഇത്. ശമം എന്നാൽ ബാഹ്യവിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നതിൽ നിന്ന് മനസ്സിനെ തടഞ്ഞും ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ നിന്ന് വിച്ഛേദിച്ചും ഉണ്ടാകുന്ന മനസ്സിൻ്റെ ശാന്തതയാണ്. സുഖം എന്നാൽ സന്തോഷം. ധർമ്മം പ്രധാന കാരണമായിട്ടുള്ളതും എല്ലാ ജീവികൾക്കും അനുകൂലമായതുമാണ് സുഖം. ദുഃഖം എന്നാൽ അധർമ്മം കാരണമായിട്ടുള്ളതും എല്ലാ ജീവികൾക്കും പ്രതികൂലമായതുമാണ്. പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതാണ് ഭവം. സത്ത് ഭവമാണ്. അസത്ത് അഥവാ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലാത്തത് അഭാവമാണ്.
Intellect is the power which the Antahkarana (the fourfold inner instrument -- the mind? the subconscious mind? intellect and egoism) has of understanding subtle objects. Wisdom is knowledge of the Self. Nondelusion is freedom from illusion. It consists in acting with discrimination when anything has to be done or kown at the moment. Patience is the nonagitation of the mind when assaulted or abused. Not thinking of any harm of evil for those who ahve assulted or abused is also patience. Patience is enduring without lamentation the three kinds of pains? Adhyatmika? Adhidaivika and Adhibhautika Taapas. Fever? etc.? is Adhyatmika pain. Pain or discomfort from severe cold? heat? too much rain? thunder? and lightning is Adhidaivika pain. Pain from scorpionsting? snakite? and wild animals is Adhibhautika pain.Satyam or truth is veracity. It is speaking of ones own actual or real experience of things as actually heard or seen. There is not the least twisting or exaggeration or the slightest modification of facts. Dama or selfrestraint is control of the external senses. It is withdrawal of the senses (ear? skin? eyes? tongue and nose) from their respective objects (viz.? sound? touch? form? palatable foods and fragrance). Sama is calmness or tranillity of the mind produced by checking the mind from thinking of external objects of the senses and by disconnecting it from the senses.Sukham Happiness. That which has Dharma or virtue as its chief cause and that which is favourable to all beings? is happiness. Duhkham That which has Adhrama as its cause and that which is unfavourable to all beings? is pain.That which appears is Bhavah. Sat is Bhavah. Asat or unreality is Abhavah.