सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसम्भवाः | निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम्
sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisambhavāḥ . nibadhnanti mahābāho dehe dehinamavyayam
മഹാബാഹോ, സത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെയുള്ള പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ഗുണങ്ങൾ നാശമില്ലാത്ത ദേഹിയെ (ആത്മാവിനെ) ശരീരത്തിൽ ബന്ധിക്കുന്നു.
O mighty-armed one, the alities, viz sattva, rajas and tamas, born of Nature, being the immutable embodies being to the body.
സത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിവ പ്രകൃതിയിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാണ്. അവ ത്രിവിധ മാനസികാവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുകയും വ്യക്തിഗത ആത്മാക്കളെ സംസാരത്തിലേക്ക് ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ശരീരവുമായും ഈ ഗുണങ്ങളുമായും താദാത്മ്യം പ്രാപിക്കുന്നതിലൂടെ ആത്മാവ് പരിമിതപ്പെടുന്നു. ഗുണങ്ങൾ പ്രകൃതിയുടെ പ്രാഥമിക ഘടകങ്ങളാണ്, കേവലം ഗുണവിശേഷങ്ങളല്ല. മോചനം നേടാൻ ഈ ഗുണങ്ങളെ അതിലംഘിക്കണം. ശുദ്ധമായ ആത്മാവ് ഗുണങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടതായി തോന്നുമെങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ അത് സ്വതന്ത്രമാണ്. ഗുണങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് മോചനത്തിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. സത്വം ശുദ്ധിയും പ്രകാശവുമാണ്, രജസ് രാഗവും പ്രവർത്തനവുമാണ്, തമസ് അലസതയും അന്ധകാരവുമാണ്. ഈ ഗുണങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ എല്ലാ പ്രതിഭാസങ്ങളെയും വിശകലനം ചെയ്യുക, അവയുടെ സ്വഭാവം മനസ്സിലാക്കുക, അവയ്ക്ക് സാക്ഷിയായി നിലകൊള്ളുക, അങ്ങനെ ഗുണാതീതനാകുക.
Sattva is the best. Rajas comes next. Tamas is the lowest and the worst. The three alities indicate the triple mentality. They produce attachment in the individual souls? delude them and bind them down? as it were? to Samsara. Just as the three conditions of childhood? youth and old age are found in the same body? so also the three alities inhere in the mind. The soul gets limited by identifying itself with body and the three alities. It is subject to birth and death and experiences happiness and misery? pleasure and pain? joy and sorrow till it realises its identity with the supreme Self.The word Guna is usually translated as ality. It does not signify property? attribute or ality? such as the blue colour of a cloth. Gunas are really the primary constitutents of Nature and are the basis of all substances. Therefore it is not proper to call them alities inhering in substances.If you want to attain freedom or perfection? if you wish to become immortal? you must rise above the modes of Nature. You must transcend the Gunas.If the water in the vessel is agitated? the reflected sun in the water also appears to be agitated through Pratibimba Adhyasa (superimposition of reflection on water). Even so the pure unchanging Self appears to be bound by the alities of Nature through superimposition. In reality the Self is ever free and untainted. It is beyond them.The Gunas which are only forms of ignorance are ever dependent on the knower of the field. They bind? fast? as it were? the knower of the field. They have him as the basis of their existence.A knowledge of the Gunas and their operation is very necessary. Only if you have this knowledge can you free yourself from their clutches.Mahabaho Mightyarmed with strong and sinewy arms reaching down to the kness. This is a very auspicious sign. Yogis and sages have such beautiful arms.These three Gunas are present in all human beings. No one is free from the operation of any one of the three alities of Nature. They are not constant. Sometimes Sattva predominates at other times Rajas or Tamas predominates.Sattva has the characteristic of effulgence. It is also harmony and goodness or purity. Rajas is passion or activity. Tamas is inertia or darkness.Analyse all phenomena in terms of these three. Know their characteristics. Stand as a witness of these alities. Do not identify yourself with them. Separate yourself from them. Become a Gunatita. You will attain Supreme Peace? immortality and eternal bliss. (Cf.XIII.22)