क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा | भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम्
kṣetrakṣetrajñayorevamantaraṃ jñānacakṣuṣā . bhūtaprakṛtimokṣaṃ ca ye viduryānti te param
ഇപ്രകാരം ജ്ഞാനമാകുന്ന കണ്ണുകൊണ്ട് ക്ഷേത്രത്തിനും ക്ഷേത്രജ്ഞനും ഇടയിലുള്ള വ്യത്യാസവും, ഭൂതങ്ങളുടെ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള മോചനവും ആർ അറിയുന്നുവോ, അവർ പരമമായതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Those who know thus through the eye of wisdom the distinction between the field and the Knower of the field, and the annihilation of the Matrix of beings,-they reach the Supreme.
ക്ഷേത്രം അചേതനവും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതും പരിമിതവുമാണെന്നും, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ശുദ്ധബോധവും കർമ്മരഹിതനും മാറ്റമില്ലാത്തവനും അനന്തവുമാണെന്നും ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ അറിയുന്നവർ, കൂടാതെ പ്രകൃതിയുടെയും അജ്ഞാനത്തിന്റെയും അസ്തിത്വമില്ലായ്മയെ മനസ്സിലാക്കുന്നവർ പരമമായതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു. ആത്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലൂടെ അവർ മായയുടെയും അജ്ഞാനത്തിന്റെയും പിടിയിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായി മോചിതരാകുന്നു. അവർക്ക് ഇനി ശരീരങ്ങൾ ഉണ്ടാകില്ല, കൈവല്യ മോക്ഷം നേടുന്നു. സാങ്ക്യമതമനുസരിച്ച്, ബന്ധനവും മോചനവും ആത്മാവിനല്ല, പ്രകൃതിക്കാണ്. അജ്ഞാനം നശിക്കുമ്പോൾ, പ്രകൃതി അതിന്റെ കളി നിർത്തുന്നു.
They who know through the eye of intuition opened by meditation and the instructions of the spiritual preceptor and the scriptures? that the field is insentient? the doer? changing and finite? and that the knower of the field (the Self) is pure consciousness? the nondoer? unchanging and infinite? and who also perceive the nonexistence of Nature? ignorance? the Unmanifested? the material cause of being -- they attain the Supreme. Through the attainment of Selfrealisation or knowledge of the Self? they are entirely liberated from the clutches or the influence of Maya (delusion) and ignorance. They do not assume any more bodies. They are not born again. They attain Kaivalya Moksha.In accordance with the doctrine of the Sankhyas? bondage and freedom do not pertain to the Self because It is always unattached and it is the nondoer and nonenjoyer and also without limbs or parts. But on account of Its union with Nature? It assumes agency through superimposition. When ignorance is annihilated through the knowledge of the Self? Nature which is conjoined with the Self is liberated. Then She gives up Her play or dance in front of the Spirit. She has discharged all Her duties well for the sake of the enjoyment and the release (Bhoga and Apavarga) of the Purusha (Spirit). Therefore the Sankhyas declare that bondage and freedom are states of Nature only. Some interpret that the Self is emancipated from the shackles of Nature and Her modifications.(This chapter is known by the name PrakritiPurushaVibhagaYoga also.)Thus in the Upanishads of the glorious Bhagavad Gita? the science of the Eternal? the scripture of Yoga? the dialogue between Sri Krishna and Arjuna? ends the thirteenth discourse entitledThe Yoga of the Distinction BetweenThe Field and the Knower of the Field. ,