सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् | कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम्
sarvabhūtāni kaunteya prakṛtiṃ yānti māmikām . kalpakṣaye punastāni kalpādau visṛjāmyaham
ఓ కుంతీపుత్రా! కల్పాంతమున సమస్త భూతములు నా ప్రకృతిని చేరుకుంటాయి. మళ్ళీ కల్పాదిలో నేను వాటిని సృష్టిస్తాను.
O son Kunti, all the beings go back at the end of a cycle to My Prakrti. I project them forth again at the beginning of a cycle.
ప్రకృతి అనగా సత్వ, రజో, తమో గుణములతో కూడిన నా అపర ప్రకృతి లేదా నిమ్న ప్రకృతి. గడ్డి భూమి నుండి పెరిగి భూమిలోనే ఎండిపోయినట్లు, అలలు మరియు తరంగాలు సముద్రం నుండి ఉద్భవించి సముద్రంలోనే అదృశ్యమైనట్లు, కలలు మనస్సు నుండి వచ్చి కలలు కనేవాడు మేల్కొన్నప్పుడు మనస్సులోనే కరిగిపోయినట్లు, అలాగే ప్రకృతి నుండి ఉద్భవించిన ప్రాణులు ప్రళయ కాలంలో ప్రకృతిలోనే లీనమవుతాయి. ప్రళయం అంటే విలీన కాలం. మహా ఉత్పత్తి అంటే సృష్టి కాలం. (చూ. VIII.18,19)
Prakriti The inferior one or the lower Nature composed of the three alities? Sattva? Rajas and Tamas.Just as the grass grows from the earth and dries up in the earth? just as the ripples and waves rise from the ocean and disappear in the ocean itself? just as the dreams proceed from the mind and melt away in the mind itself when the dreamer comes back to the waking state? so also the beings which arise from Nature merge into it during dissolution or Pralaya.Pralaya is the period of dissolution. MahaUtpatti is the time of creation. (Cf.VIII.18?19)