मोक्षसन्न्यासयोग

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ಮಹಾಬಾಹೋ ಹೃಷೀಕೇಶ, ಓ ಕೇಶಿ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವನೇ, ಸಂನ್ಯಾಸದ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಗದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲು ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ.

अर्जुन उवाच |

ಶ್ರೀ ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ಫಲದ ಆಸೆಯಿಂದ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂನ್ಯಾಸವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲತ್ಯಾಗವನ್ನು ವಿವೇಕಿಗಳು ತ್ಯಾಗವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

श्रीभगवानुवाच |

ಕೆಲವು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕರ್ಮವು ದೋಷಪೂರಿತವಾದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸುಗಳಂತಹ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः |

ಓ ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ತ್ಯಾಗದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ನಿರ್ಧಾರಿತ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೇಳು. ಓ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರನೇ, ತ್ಯಾಗವು ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम |

ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸುಗಳಂತಹ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು; ಅವುಗಳನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಜ್ಞ, ದಾನ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸುಗಳು ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् |

ಆದರೆ ಈ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಆಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದು ನನ್ನ ದೃಢವಾದ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಓ ಪಾರ್ಥ.

एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च |

ನಿಯತ ಕರ್ಮಗಳ ತ್ಯಾಗವು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಮೋಹದಿಂದ ಅಂತಹ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು ತಾಮಸವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते |

ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ದುಃಖಕರವೆಂದು, ಶಾರೀರಿಕ ಕಷ್ಟದ ಭಯದಿಂದ ತ್ಯಜಿಸುವನೋ, ಅವನು ರಾಜಸ ತ್ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಿದವನಾಗಿ, ತ್ಯಾಗದ ಫಲವನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.

दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् |

ಓ ಅರ್ಜುನ, ಇದು ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದೇ ಯಾವ ನಿಯತ ಕರ್ಮವನ್ನು, ಸಂಗವನ್ನು ಮತ್ತು ಫಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಮಾಡಲಾಗುವುದೋ, ಆ ತ್ಯಾಗವು ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन |

ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮತ್ತು ಸಂಶಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ತ್ಯಾಗಿಯು ಅಶುಭ ಕರ್ಮವನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಶುಭ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते |

ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸಿದವನಿಂದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಾವನು ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವನೋ, ಅವನನ್ನೇ ತ್ಯಾಗಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः |

ಅನಿಷ್ಟ, ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರವಾದ ಮೂರು ವಿಧದ ಕರ್ಮಫಲವು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡದವರಿಗೆ ಮರಣಾನಂತರ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಇಲ್ಲ.

अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् |

ಓ ಮಹಾಬಾಹೋ, ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳ ಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ, ಸಾಂಖ್ಯದಲ್ಲಿ (ವೇದಾಂತದಲ್ಲಿ), ಕರ್ಮಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಐದು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೋ.

पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे |

ದೇಹ (ಅಧಿಷ್ಠಾನ), ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ತೃ, ವಿವಿಧ ಪ್ರಕಾರದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು (ಕರಣಗಳು), ಹಲವು ವಿಧದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ದೈವವು ಇಲ್ಲಿ ಐದನೆಯದು.

अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् |

ಮನುಷ್ಯನು ದೇಹ, ಮಾತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವನೋ, ಅದು ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರಲಿ, ಈ ಐದು ಅದರ ಕಾರಣಗಳಾಗಿವೆ.

शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः |

ಹೀಗಿರುವಾಗ, ಯಾವನು ಕೇವಲ ಆತ್ಮನನ್ನು ಕರ್ತೃ ಎಂದು ಅಪಕ್ವ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ನೋಡುವನೋ, ಆ ದುರ್ಮತಿಯು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.

तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः |

ಯಾವನಿಗೆ ಅಹಂಕಾರದ ಭಾವವಿಲ್ಲವೋ, ಯಾವನ ಬುದ್ಧಿಯು ಕಲುಷಿತವಾಗಿಲ್ಲವೋ, ಅವನು ಈ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕೊಂದರೂ, ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಬಂಧಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते |

ಜ್ಞಾನ, ಜ್ಞೇಯ (ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು) ಮತ್ತು ಪರಿಜ್ಞಾತ (ತಿಳಿಯುವವನು) - ಇವು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಮೂರು ವಿಧದ ಪ್ರೇರಣೆಗಳು. ಕರಣ (ಸಾಧನ), ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ - ಇವು ಕರ್ಮದ ಮೂರು ವಿಧದ ಸಂಗ್ರಹಗಳು (ಆಧಾರಗಳು) ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना |

ಜ್ಞಾನ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ - ಇವು ಗುಣಗಳ ಭೇದದಿಂದ ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ ಎಂದು ಗುಣಗಳ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಕೇಳು.

ज्ञानं कर्म च कर्ताच त्रिधैव गुणभेदतः |

ಯಾವ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದೇ ಅವ್ಯಯವಾದ (ನಾಶರಹಿತವಾದ) ಅವಿಭಕ್ತ ಭಾವವನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಾನೋ, ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕವೆಂದು ತಿಳಿ.

सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते |

ಆದರೆ, ಯಾವ ಜ್ಞಾನವು ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ನಾನಾ ಭಾವಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ರಾಜಸವೆಂದು ತಿಳಿ.

पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् |

ಆದರೆ, ಯಾವ ಜ್ಞಾನವು ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ (ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ) ಅದುವೇ ಎಲ್ಲವೂ ಎಂಬಂತೆ ಆಸಕ್ತವಾಗಿ, ಅಹೇತುಕವಾಗಿ (ಕಾರಣರಹಿತವಾಗಿ), ಅತತ್ತ್ವಾರ್ಥವಾಗಿ (ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಆಧಾರವಿಲ್ಲದೆ) ಮತ್ತು ಅಲ್ಪವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ತಾಮಸವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् |

ನಿಯತವಾದ, ಸಂಗರಹಿತವಾದ, ರಾಗದ್ವೇಷಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಫಲದ ಆಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् |

ಆದರೆ, ಯಾವ ಕರ್ಮವು ಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವನಿಂದ ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ, ಬಹಳ ಆಯಾಸದಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ರಾಜಸವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

यत्तु कामेप्सुना कर्म साहंकारेण वा पुनः |

ಅನುಬಂಧ (ಪರಿಣಾಮ), ಕ್ಷಯ (ನಷ್ಟ), ಹಿಂಸೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸದೆ, ಮೋಹದಿಂದ ಯಾವ ಕರ್ಮವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ತಾಮಸವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् |

ಸಂಗರಹಿತನಾಗಿ, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ಮಾತನಾಡುವವನಾಗಿ, ಧೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಕೂಡಿದವನಾಗಿ, ಸಿದ್ಧಿ-ಅಸಿದ್ಧಿಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿರುವ ಕರ್ತೃವನ್ನು ಸಾತ್ವಿಕನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः |

ರಾಗಿಯು, ಕರ್ಮಫಲವನ್ನು ಬಯಸುವವನು, ಲೋಭಿಯು, ಹಿಂಸಾತ್ಮಕನು, ಅಶುಚಿಯು ಮತ್ತು ಹರ್ಷ-ಶೋಕಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕರ್ತೃವನ್ನು ರಾಜಸನೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः |

ಅಯುಕ್ತನಾದ, ಪ್ರಾಕೃತ ಸ್ವಭಾವದ, ಸ್ತಬ್ಧನಾದ, ಶಠನಾದ, ನೈಷ್ಕೃತಿಕನಾದ, ಅಲಸನಾದ, ವಿಷಾದಿಯಾದ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಿಯಾದ ಕರ್ತನು ತಾಮಸನೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः |

ಧನಂಜಯ, ಗುಣಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿರುವ ಬುದ್ಧಿಯ ಮತ್ತು ಧೃತಿಯ ವಿಭಾಗವನ್ನು, ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೇಳುವಾಗ ಕೇಳು.

बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु |

ಓ ಪಾರ್ಥ, ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ, ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕರ್ತವ್ಯ, ಭಯ ಮತ್ತು ಅಭಯದ ಮೂಲಗಳು, ಹಾಗೂ ಬಂಧ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಯಾವುದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಬುದ್ಧಿಯು ಸಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये |

ಓ ಪಾರ್ಥ, ಯಾವ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮವನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಮತ್ತು ಮಾಡಬಾರದ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆ ಬುದ್ಧಿಯು ರಾಜಸೀ (ರಾಜಸ ಗುಣದ) ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च |

ಓ ಪಾರ್ಥ, ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿ, ಅಧರ್ಮವನ್ನು ಧರ್ಮವೆಂದು ಯಾವುದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಬುದ್ಧಿಯು ತಾಮಸೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसावृता |

ಓ ಪಾರ್ಥ, ಅವಿಚಲಿತವಾದ ಯೋಗದಿಂದ ಮನಸ್ಸು, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಧೃತಿಯು ಸಾತ್ತ್ವಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः |

ಆದರೆ, ಓ ಪಾರ್ಥ, ಯಾವ ಧೃತಿಯಿಂದ ಧರ್ಮ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಫಲದ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಂದ, ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆಯೋ, ಆ ಧೃತಿಯು ರಾಜಸೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

यया तु धर्मकामार्थान्धृत्या धारयतेऽर्जुन |

ಓ ಪಾರ್ಥ, ಯಾವ ಧೃತಿಯಿಂದ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನು ನಿದ್ರೆ, ಭಯ, ಶೋಕ, ವಿಷಾದ ಮತ್ತು ಮದವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆ ಧೃತಿಯು ತಾಮಸೀ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च |

ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠ, ಈಗ ನನ್ನಿಂದ ಮೂರು ವಿಧದ ಸುಖವನ್ನು ಕೇಳು: ಯಾವುದು ಅಭ್ಯಾಸದಿಂದ ರಮಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ದುಃಖದ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ.

सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ |

ಯಾವುದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಿಷದಂತೆ ತೋರಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆಯೋ, ಮತ್ತು ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿಯ ಪ್ರಸನ್ನತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ಸುಖವನ್ನು ಸಾತ್ತ್ವಿಕವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् |

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿಷಯಗಳ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ, ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಮೃತದಂತೆ ತೋರಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷದಂತಾಗುವ ಸುಖವನ್ನು ರಾಜಸ ಸುಖವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् |

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಮೋಹವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ, ನಿದ್ರೆ, ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ಅಜಾಗರೂಕತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸುಖವನ್ನು ತಾಮಸ ಸುಖವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः |

ಈ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ, ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಯಾವುದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲ.

न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः |

ಓ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸುಡುವ ಅರ್ಜುನ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗುಣಗಳಿಗನುಗುಣವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ.

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप |

ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ, ತಪಸ್ಸು, ಶುದ್ಧತೆ, ಕ್ಷಮೆ, ಸರಳತೆ, ಜ್ಞಾನ (ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು), ವಿಜ್ಞಾನ (ಅವುಗಳನ್ನು ಸ್ವಂತ ಅನುಭವವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು) ಮತ್ತು ಆಸ್ತಿಕತೆ (ಶ್ರದ್ಧೆ) ಇವು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಹಜ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च |

ಶೌರ್ಯ, ತೇಜಸ್ಸು, ಧೈರ್ಯ, ದಕ್ಷತೆ, ಯುದ್ಧದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟದಿರುವುದು, ದಾನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಈಶ್ವರಭಾವ (ಪ್ರಭುತ್ವ) ಇವು ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ಸಹಜ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಾಗಿವೆ.

शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् |

ಕೃಷಿ, ಗೋರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯವು ವೈಶ್ಯರ ಸಹಜ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಾಗಿವೆ. ಶೂದ್ರರ ಸಹಜ ಕರ್ತವ್ಯವು ಸೇವೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ.

कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् |

ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವವನು, ಕಮಲದ ಎಲೆಯು ನೀರಿನಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾಗದಂತೆ, ಪಾಪದಿಂದ ಕಲುಷಿತನಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः |

ಯಾವನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಉಂಟಾಗಿದೆಯೋ ಮತ್ತು ಯಾವನಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತವೂ ವ್ಯಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ, ಅಂತಹ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ ಮನುಷ್ಯನು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् |

ತನ್ನ ಸ್ವಧರ್ಮವು ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ, ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದ ಪರಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿದೆ. ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ನಿಯತವಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಪಾಪವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् |

ಕೌಂತೇಯ, ಸಹಜವಾದ ಕರ್ಮವು ದೋಷಪೂರಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬಾರದು. ಏಕೆಂದರೆ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳೂ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಆವೃತವಾಗಿರುವಂತೆ ದೋಷದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿವೆ.

सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् |

ಸರ್ವತ್ರ ಅನಾಸಕ್ತ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳವನು, ತನ್ನ ಆತ್ಮವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನು ಮತ್ತು ಆಸೆಯಿಲ್ಲದವನು, ಸಂನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಕ ಕರ್ಮರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಾದ ಪರಮ ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः |

ಕೌಂತೇಯ, ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದವನು ಹೇಗೆ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನನ್ನಿಂದ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೋ; ಅದುವೇ ಜ್ಞಾನದ ಪರಮ ನಿಷ್ಠೆ.

सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे |

ವಿಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಧೃತಿಯಿಂದ ತನ್ನನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ರಾಗದ್ವೇಷಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ;

बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च |

ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಮಿತಾಹಾರಿ, ವಾಕ್, ಕಾಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದವನು, ನಿರಂತರವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಯೋಗದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾದವನು ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನು;

विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः |

ಅಹಂಕಾರ, ಬಲ, ದರ್ಪ, ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಮತ್ತು ಪರಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಮಮಕಾರರಹಿತನಾಗಿ, ಶಾಂತನಾದವನು ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಯೋಗ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ.

अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् |

ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಪಡೆದು ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮನಾದವನು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಸಮನಾಗಿರುವ ಅವನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति |

ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನು ನಾನು ಏನೆಂದು ಮತ್ತು ಯಾರೆಂದು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ, ನನ್ನನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದು, ಆ ಜ್ಞಾನದ ನಂತರ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः |

ಯಾವಾಗಲೂ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ನನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವನು ನನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾದ, ಅವ್ಯಯವಾದ ಪದವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः |

ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿಸಿ, ನನ್ನನ್ನೇ ಪರಮ ಗುರಿಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಬುದ್ಧಿಯೋಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ನಿರಂತರವಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಚಿತ್ತವಿಟ್ಟುಕೋ.

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः |

ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು, ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನೀನು ಎಲ್ಲಾ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ದಾಟುವೆ. ಆದರೆ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳದಿದ್ದರೆ, ನೀನು ನಾಶವಾಗುವೆ.

मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि |

'ನಾನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ನೀನು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಭಾವಿಸುವುದು ವ್ಯರ್ಥ. ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವವೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತದೆ.

यदहंकारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे |

ಕೌಂತೇಯ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕರ್ಮದಿಂದ ನೀನು ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದೀಯೆ. ಮೋಹದಿಂದ ನೀನು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸದಿರುವುದನ್ನೂ ಸಹ ಅಸಹಾಯಕನಾಗಿ ಮಾಡುವೆ.

स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा |

ಅರ್ಜುನ, ಈಶ್ವರನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ. ಯಂತ್ರದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಗೊಂಬೆಗಳಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ.

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति |

ಭಾರತ, ಎಲ್ಲಾ ಭಾವಗಳಿಂದ ಆತನನ್ನೇ ಶರಣಾಗು. ಆತನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನೀನು ಪರಮ ಶಾಂತಿಯನ್ನೂ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಪಡೆಯುವೆ.

तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत |

ಹೀಗೆ ನಾನು ನಿನಗೆ ಗುಹ್ಯವಾದದ್ದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಗುಹ್ಯತರವಾದ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿ, ನೀನು ಇಚ್ಛಿಸಿದಂತೆ ಮಾಡು.

इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया |

ಎಲ್ಲಾ ರಹಸ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅತಿ ರಹಸ್ಯವಾದ ನನ್ನ ಪರಮ ವಚನವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳು. ನೀನು ನನಗೆ ಅತಿ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ನಿನಗೆ ಹಿತವಾದದ್ದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः |

ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಡು, ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗು, ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸು, ನನಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ನೀನು ನನ್ನನ್ನೇ ಸೇರುವೆ. ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಿಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಿನಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु |

ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ನನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನೇ ಶರಣಾಗು. ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವೆ, ದುಃಖಿಸಬೇಡ.

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज |

ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಪಸ್ಸಿಲ್ಲದವನಿಗೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವನಿಗೆ, ಸೇವೆ ಮಾಡದವನಿಗೆ ಮತ್ತು ನನ್ನನ್ನು ದೂಷಿಸುವವನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಬಾರದು.

इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन |

ಯಾರು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪರಮ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಈ ಪರಮ ಗುಹ್ಯವಾದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನನ್ನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೋಧಿಸುವನೋ, ಅವನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನನ್ನೇ ಸೇರುವನು.

य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति |

ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗಿಂತ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗಿಂತ ನನಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯನಾದವನು ಯಾರೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः |

ಮತ್ತು ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ಈ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಸಂವಾದವನ್ನು ಯಾರು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವನೋ, ಅವನಿಂದ ನಾನು ಜ್ಞಾನಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನಾಗುತ್ತೇನೆ. ಇದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः |

ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳವನಾಗಿ, ಅಸೂಯೆ ಇಲ್ಲದ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಇದನ್ನು ಕೇಳುವನೋ, ಅವನು ಕೂಡ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಿಗಳ ಶುಭಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುವನು.

श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः |

ಓ ಪಾರ್ಥ, ನೀನು ಇದನ್ನು ಏಕಾಗ್ರ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳಿದೆಯಾ? ಓ ಧನಂಜಯ, ನಿನ್ನ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಮೋಹವು ನಾಶವಾಗಿದೆಯೇ?

कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा |

ಅರ್ಜುನನು ಹೇಳಿದನು: ಓ ಅಚ್ಯುತ, ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಮೋಹ ನಾಶವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾನು ನನ್ನ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಈಗ ದೃಢವಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಸಂದೇಹರಹಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ನಿನ್ನ ಮಾತಿನಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವೆನು.

नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत |

ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ನಾನು ವಾಸುದೇವನ ಮತ್ತು ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಪಾರ್ಥನ ಈ ಅದ್ಭುತವಾದ, ರೋಮಾಂಚನಗೊಳಿಸುವ ಸಂವಾದವನ್ನು ಕೇಳಿದೆನು.

सञ्जय उवाच |

ವ್ಯಾಸರ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಈ ಪರಮ ಗುಹ್ಯವಾದ ಯೋಗವನ್ನು, ಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಕೃಷ್ಣನು ಸ್ವತಃ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಕೇಳಿದೆನು.

व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् |

ಮತ್ತು, ಓ ರಾಜ, ಕೇಶವ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರ ನಡುವಿನ ಈ ಅದ್ಭುತವಾದ, ಪುಣ್ಯಕರವಾದ ಸಂವಾದವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ನಾನು ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ.

राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् |

ಓ ರಾಜ, ಹರಿಯ ಆ ಅತ್ಯದ್ಭುತ ರೂಪವನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ನನಗೆ ಮಹಾ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ನಾನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತೇನೆ.

तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः |

ಎಲ್ಲಿ ಯೋಗೇಶ್ವರನಾದ ಕೃಷ್ಣನಿದ್ದಾನೋ, ಎಲ್ಲಿ ಧನುರ್ಧರನಾದ ಪಾರ್ಥನಿದ್ದಾನೋ, ಅಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು, ವಿಜಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ ಮತ್ತು ಧ್ರುವವಾದ ನೀತಿ ಇರುವುದು ನಿಶ್ಚಿತ. ಇದು ನನ್ನ ಮತ.

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः |